زوجهء پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله كه مقوقس فرمانرواى اسكندريّه او را با چند كنيز ديگر به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله هديه كرد . « 1 »
قبه :
با كسر اوّل و فتح دوّم بر وزن هبه فارسى معرّب است و ريشهء آن را ندانستم چيست و ابن قبه كنيت مشهور ابو جعفر محمّد بن عبد الرحمن بن قبه رازى است در شمار اعاظم متكلّمان اماميّه و معاصر با ابو القاسم بلخى و صاحب كتاب الانصاف در امامت و اين همان كتاب است كه ابو القاسم بلخى آن را ردّ كرد و ردّ خود را المسترشد ناميد و ابن قبه كتاب المسترشد را ردّ كرد و ردّ خود را المستثبت ناميد و ابو القاسم بلخى المستثبت را ردّ كرد و ردّ خود را نقض المستثبت نام داد و ابن قبه در اين هنگام كه ابو القاسم بلخى نقض المستثبت را پرداخت از جهان رفته بود . بارى ابن قبه در آغاز بر طريقت اعتزال رفت و سپس از آن راه بگرديد و به مذهب اماميّه گرويد .
قبّى :
با ضمّ اوّل و تشديد دوّم منسوب است به قبّه نام موضعى است در ناحيت كوفه كه آن را رحبه نيز گفتند و ازآنجاست عمرو بن كثير قبّى كوفى در شمار محدّثان اماميّه و احمد بن سليم قبّى نيز در شمار محدّثان اماميّه و هرچند بعضى در مورد اخير قيسى به جاى قبّى نوشتهاند .
قبيصه :
بر وزن نفيسه به معنى كومه ، خاك و سنگريزه نام چند تن از صحابه است . « 2 »
قبيصى :
با ضبط پيش منسوب است به قبيصه از قراى موصل و به اين موضع جحظهء برمكى در شعر خود اشارت كرده است :
و اعد لابى إلى القبيصة * الزهراء حتّى اعاشر الرهبانا
و از آن قريه است ابو الصفر قبيصى در شمار اديبان و شاعران و منجّمان . « 3 »
قتّات :
بر وزن شدّاد به معنى سخنچين ، نيز يونجهفروش و آن لقب حكم قتّات و عروهء قتّات است كه هر دو در شمار محدّثان اماميّهاند .
قتاده :
بر وزن صحابه تكدانهء قتاد و قتاد درخت خاردارى است كه خارش همچون سوزن در بدن خلد و قتاده نام جمعى از صحابه و محدّثان و مفسّران است ، از جمله : ابو الخطّاب قتادة بن دعامه مفسّر مشهور كه در سدوسى گذشت و ابو قتاده كنيت حارث بن ربعى انصارى صحابى است كه در همهء مشاهد حاضر بود و چندى در مكّه از طرف امام علىّ بن ابى طالب عليهما السّلام والى بود و در كوفه از دنيا رفت و امير المؤمنين على عليه السّلام بر جنازهء او نماز خواند . « 4 »
هامش
( 1 ) - و نيز عبيد بن جبر قبطى و زياد بن عبيد اللّه قبطى حميرى و عبد اللّه بن عمير قبطى و مهاجر بن قبطيّه قبصى فرسى . اين چهار نفر در شمار محدّثانند ( لغتنامه / دهخدا : 36 / 150 ) .
( 2 ) - قبيصة بن اسود و قبيصة بن براء و قبيصة بن جابر و قبيصة بن وقّاص و قبيصة بن ذويب و قبيصة بن شبرمه اين ششتن در شمار صحابياناند ( لغتنامه / دهخدا : 36 / 157 ) .
( 3 ) - و نيز عبد العزيز قبيصى در شمار منجّمان و ستارهشناسان بود متوفّى 967 و صاحب كتاب المدخل الى صناعة احكام النجوم . اين كتاب را دانشمندان اروپايى به زبانهاى خود ترجمه كردهاند ( لغتنامه / دهخدا : 36 / 157 ) .
( 4 ) - و نيز قتادة بن نعمان طفوى در شمار صحابيان است . گويند : « در جنگ احد يكى از چشمهايش را آسيب رسيد بهطورى كه از حدقه درآمد ، قتاده آن را در دست گرفت و به حضور پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله رسيد و گفت : روزگار من چنين است . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود شكيبايى كن پاداش تو بهشت است و اگر بخواهى به تو برگردانم . گفت اى پيامبر ! بهشت پاداش بزرگى است امّا من دلى دارم كه -