و غير اينها . ابو على در منازجرد از قراى ديار بكر سال 280 از مادر زاد و در سال 303 با كاروان قاليقلا به بغداد رسيد و به قالى مشهور شد و از اساتيد فنّ مانند زجّاج و اخفش صغير و نفطويه علوم ادبيّه را فراگرفت و ازآنپس به اندلس رفت و در نزد مستنصر باللّه خليفهء اموى مكانتى يافت و در سال 356 در قرطبه از جهان رفت و دربارهء كتاب نوادر ابو على قالى ، ابن خلدون نوشت : « از اساتيد فنّ شنيدم كه گفتند اساس ادب بر چهار كتاب باشد ادب الكاتب ابن قتيبه و كامل مبرّد و بيان و تبيين جاحظ و نوادر ابو على قالى و آنچه غير از آن چهار كتاب باشد فروع و شاخههاى ادبند » .
قامغار :
معرّب كامكار نام نياى مهذّب الدّين ابو طالب محمّد بن علىّ بن علىّ بن مفضّل بن قامغار حلّى است در شمار اعلام ادب و صاحب كتاب امثال القرآن و كتاب المؤانسة فى المقايسه و كتاب اسطرلاب الشعر و غير اينها . مهذّب الدّين در بغداد ادب آموخت و در مصر سال 642 از جهان رفت و در سفح مقطم مدفون گرديد .
قبائى :
منسوب است به قباء بر وزن دعاء از قراى مدينه و مسجد قبا كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله هنگام ورود به مدينه در آن نماز كرد و از نخستين روز براساس تقوا پايهگذارى شد در آن واقع است و منسوب به آن قريه است افلح بن سعيد قبائى و عبد الرحمن بن عبّاس قبائى و محمّد بن سليمان مدنى قبائى هر سه در شمار محدّثان . و بايد دانست كه قبا با الف مقصور بر وزن شما از قراى فرغانه است و در نسبت ، قبائى و قبارى هر دو آمده است و از اين قريه است ابو المكارم رزق اللّه بن محمّد بن ابى الحسن قبائى در شمار اديبان و ابو اسحاق ابراهيم علىّ بن حسين قبائى در شمار مشايخ صوفيّه و متوفّى 471 و ابو نصر احمد بن محمّد بن نصر قباوى مترجم تاريخ بخارا از عربى به فارسى بسيار شيوا و اين كتاب را محمّد بن زفر بن عمر در سال 570 تلخيص كرد . « 1 »
قبابى :
منسوب است به قباب بر وزن كتاب نام يكى از محلّات قديم شهر نيشابور و از آن محلّت است ابو الحسن علىّ بن محمّد بن علاء قبابى نيشابورى در شمار محدّثان و متوفّى 314 .
قباديانى :
با ضمّ اوّل منسوب است به قباديان از قراى بلخ و منسوب به آن قريه است حكيم ابو معين ناصر بن خسرو بن حارث قباديانى معروف به ناصر خسرو « 2 » از اساتيد نثر و نظم فارسى و در شمار حكيمان و منجّمان و هيويان و شاعران و صاحب كتاب زاد المسافرين و كتاب وجه دين و رسالهء آفاقنامه و كتاب خوان اخوان و ديوان شعر و غير اينها . ناصر خسرو سال 394 در قباديان از مادرزاد و چندى در خدمات ديوانى بود و در سلك كاتبان دولت سلجوقى و براثر خوابى كه ديد از كار دبيرپيشگى خود را كنار گرفت و آهنگ سفر كرد و شهرهاى بسيار را ديد و مشهودات خود را در
هامش
( 1 ) - و نيز محمّد بن محمود قبائى مكنّى به ابو العبّاس در شمار محدّثان بود ( لغتنامه / دهخدا :
36 / 136 ) .
( 2 ) - لفظ ابن از ميان ناصر و خسرو افتاده اين رسم و روشى است كه در نامهاى چند ، به كار بردهاند هم در زبان عرب و هم در زبان فارسى ( مؤلّف ) .