اولى البرايا بحسن الصبر ممتحنا * من كان فتياه توقيعا عن اللّه
گويند : در حلقهء درس سهل بن محمّد بيش از پانصد دوات نهاده شد و فقيهان نيشابور همچنان از او دانش فراگرفتند و نوشتند تا در سال 402 درگذشت .
صغانى :
منسوب است به صغانه معرّب چغانه از قراى مرو و گذشت كه چغانه در تعريب صاغان نيز آيد و از آن قريه است رضى الدّين ابو الفضائل حسن بن محمّد بن حسن بن حيدر بن علىّ صغانى در شمار اعلام لغويان و اديبان و صاحب كتاب مجمع البحرين در لغت و كتاب التكملة و اين كتاب ، تكملهء صحاح است و كتاب العباب و تا مادّهء بكم آن را رسانيد و در آن باره شاعر گفت :
ان الصغانى الذى * حاز العلوم و الحكم
كان قصارى امره * ان انتهى إلى بكم
و كتاب الشوارد در لغت و كتاب توشيح الدريديّة و كتاب الاضداد و كتاب مشارق الانوار در حديث و شرح بخارى و كتاب درّ السحابة فى وفيات الصحابة و كتاب العروض و شرح ابيات المفصل و غير اينها .
رضى الدّين صغانى در لاهور از مادر زاد و در غزنه نشو و نما كرد و به بغداد كوچيد و ازآنجا به هندوستان رفت و به رياست رسيد و سپس به حجّ رفت و ازآنجا به يمن و ازآنجا به بغداد رفت و در سال 650 درگذشت . و نيز ابو بكر محمّد ابن اسحاق بن جعفر صغانى در شمار محدّثان و از مشايخ ابو عيسى ترمذى و مسلم بن حجّاج قشيرى و متوفّى 270 و نيز ابو العبّاس فضل ابن عبّاس بن يحيى بن حسين صغانى كه گويند : « در هر فنّى كتاب پرداخت و در فنّ حديث از ديگر فنون بهتر كتاب نوشت » .
صغدى :
منسوب است به صغده معرّب سغد بر وزن جغد از شهرهاى ماوراءالنهر و ابو حفص صغدى اديب بربطنواز و نخستين شاعر ايران پس از اسلام كه اين شعر را به او نسبت دادهاند :
آهوى كوهى در دشت چگونه دودا * او ندارد يار بىيار چگونه بودا
به آن منسوب است .
صفّار :
بر وزن عطّار رويگر را گويند و آن لقب جمعى است ، از جمله : ابو جعفر محمّد بن حسن بن فروخ قمّى در شمار ثقات اصحاب اماميّه و صاحب كتاب بصائر الدرجات و كتاب الملاحم و كتاب فضل القرآن و كتاب الرد على الغلاة و كتاب المناقب و غير اينها و متوفّى 290 . و از جمله : ابو على اسماعيل بن محمّد بن اسماعيل بن صالح بن عبد الرحمن صفّار در شمار اديبان و لغويان و از شاگردان مبرّد و همصحبتان او و متوفّى 341 و از نظم اوست :
و استعمل الانصاف فى الناس كلّهم * فلا اصل الجافى و لا اقطع الحبلا
و اخضع للّه الذى هو خالق * و لن اعطى المخلوق من نفسى الذلا
و از جمله : ابو نصر اسحاق بن احمد بن شعيب صفّار بخارى در شمار اديبان و فقيهان و صاحب كتاب المدخل إلى سيبويه در نحو و كتاب المدخل الصغير نيز در نحو و كتاب الردّ على حمزة فى حدوث التصحيف و از نظم فقيهانهء اوست :
لو كان صيد الدمى و المرد من عملى * لكنت من طرب كالشارب الثمل
لكنّنى من وثاق العقل فى عقل * و ليس لى عن وفاق العقل من حول