زرقاء :
بر وزن صحراء زن كبودچشم را گويند و آن نام زنى است از قبيلهء جديس كه چشمش مسافت سه روز راه را ديد و در اين كار به او مثل زنند و گويند : « ابصر من زرقاء اليمامه » . يعنى بيناتر از زرقاء يمامه و ابن الزرقاء كنيت مروان بن حكم ابن ابى العاص ابن اميّة بن عبد شمس است كه در سال دوّم هجرى از مادر زاد و پدرش حكم در سال فتح مكّه مسلمانى گرفت و پيغمبر او را به طائف راند و او را « راندهء پيغمبر » گفتند و همچنان در طائف بود تا وقتى كه عثمان به خلافت رسيد و او را از طائف به مدينه بازگردانيد و در خلافت عثمان درگذشت و عثمان بر او نماز خواند و مروان ازآنپس كه معاوية بن يزيد بن معاويه خود را از خلافت بر كنار كرد به خلافت رسيد و در راه رسيدن به آن كوششها كرد و گفت : « سلطنت پس از معاوية بن يزيد بهرهء كسى است كه بر دشمن چيره گردد » . و هواخواهانش او را گفتند كه « ما بيمى بر تو نداريم جز از راه خالد بن يزيد بن معاويه و هرگاه مادر او را به زنى بگيرى بيم ما برود » . و مروان مادر خالد زوجهء يزيد بن معاويه دختر هاشم بن عقبة بن ربيعه را به زنى گرفت امّا ديرى نگذشت كه بر دست همان زن كشته گرديد . و كوتاه داستانش اين است كه مروان به خالد بن يزيد بن معاويه دشنام داد و مادرش را به صفت بد ، نام برد و خالد خبر آن را به مادر خود داد و مادرش در خشم فرورفت و شبانگاه حالى كه مروان خواب بود و ساده بر دهانش افكند و با كمك كنيزانش او را خفه كرد و اين واقعه در سال 45 اتّفاق افتاد و عبد الملك بن مروان جاى پدر نشست .
زرقان :
بر وزن عثمان لقب محمّد بن آدم مداينى است در شمار محدّثان خاصّه و معروف به زرقان مداينى و نيز لقب ابو جعفر زيّات است از محدّثان عامّه .
زرقانى :
منسوب است به زرقان بر وزن عثمان و آن نام چندين موضع است ، از جمله : نام قريهاى است در قم . و از جمله : ناحيتى است در حضرموت و ندانستم ابو عبد اللّه محمّد بن عبد الباقى ابن يوسف زرقانى مصرى در شمار فقيهان مالكى و صاحب شرح موطأ و شرح المواهب الدنيّة بالمنح المحمّديّه قسطلانى و متوفّى 1122 به شخص و يا به موضع منسوب است . « 1 »
زرقى :
با ضمّ اوّل و فتح دوّم منسوب است به زريق بن عامر بن زريق بن عبد حارثة بن مالك بن عضب بن جشم بن خزرج پدر تيرهاى در قبيلهء خزرج و بنو زريق فرزندان آن پدرند و از اين تيره است جبير بن اياس زرقى خزرجى صحابى . و بايد دانست كه زريق در نسبت زرقى آيد همچون قريش و قرشى و زرقى با فتح و سكون منسوب است به زرق بر وزن فرق و آن از قراى مرو است و جايى است كه يزدجرد آخرين ملوك ساسانى در آنجا كشته گرديد و ابو احمد محمّد بن يعقوب زرقى مروزى در شمار محدّثان بدان منسوب است .
زركشى :
منسوب است به زركش و زركشى كسى را گويند كه پيشهء زركشى داشته باشد و آن نقشى است كه با زر روى پارچه كشند و آن لقب بدر الدّين ابو عبد اللّه محمّد بن بهادر بن عبد اللّه تركى مصرى
هامش
( 1 ) - و نيز زرقانى معتزلى از مشاهير معتزله و از طبقهء ابو جعفر اسكافى و جاحظ . كتاب و مقالاتش از مشهورترين كتب ملل و نحل است ( لغتنامه / دهخدا : 28 / 349 ) .