ابو القاسم خلف بن قاسم بن سهل ازدى قرطبى است در طبقهء حفّاظ حديث و صاحب كتابى در زهد و متوفّى 393 . « 1 »
دبرى :
با فتح اوّل و دوّم منسوب است به قريهء دبر از قراى صنعاى يمن و ابو يعقوب اسحاق بن ابراهيم بن عباد دبرى صنعانى در شمار محدّثان بدان منسوب است .
دبزندى :
با ضمّ اوّل و سكون دوّم منسوب است به دبزند بر وزن پرقند از قراى مرو و ابو عثمان قريش بن محمّد دبزندى مروزى در شمار اديبان و فاضلان و متوفّى 248 بدان منسوب است و بعضى بر جاى دبزندى ، دبزنى ضبط كردهاند .
دبوسى :
با فتح اوّل و ضمّ دوّم منسوب است به دبوسيّه از قراى سغد در ماوراءالنهر و ابو زيد عبد اللّه ابن عمر بن عيسى دبوسى در شمار فقهاى حنفى و صاحب كتاب الاسرار و كتاب تقويم الادله و متوفّى 430 بدان منسوب است . گويند : « ابو زيد در مجلسى با فقيهى مناظره كرد و هرچند در الزام آن فقيه بسيار كوشيد در برابر جز خنده نديد ، اين دو شعر بگفت :
ما لى إذا الزمته حجّة * قابلنى بالضحك و القهقهه
ان كان ضحك المرء من فهمه * فالدب فى الصحراء ما افقهه » .
و نيز از آن قريه است ابو القاسم علىّ بن ابى يعلى بن زيد بن حمزه حسينى دبوسى در شمار فقيهان شافعى و مدرّس مدرسهء نظاميّهء بغداد و از فحول مناظرين و متوفّى 432 .
دبيثى :
با ضمّ اوّل و فتح دوّم و كسر ثاى ثخذ منسوب است به دبيثا از قراى واسط و ابن دبيثا ( دبيثازاده ) ابو عبد اللّه محمّد بن ابى المعالى سعيد ابن ابى طالب يحيى دبيثى واسطى است در طبقهء فقيهان و مورّخان شافعى و در شمار حفّاظ حديث و صاحب كتابى در تاريخ واسط و ذيل تاريخ عبد الكريم سمعانى در سه مجلّد و متوفّى 637 .
دبيس :
بر وزن زبير نام دبيس بن يونس بزّار كوفى و نام ابو عيسى دبيس بن حميد كوفى است كه هر دو در شمار محدّثان اماميّهاند و دبيس لقب محمّد ابن يزيد است از شاگردان كندى و در شمار كيمياگران ( شيمىدانان ) و صاحب كتاب الجامع و كتاب عمل الاصباغ و المداد و الحبر .
دبيلى :
منسوب است به دبيل بر وزن امير و آن نام قريهاى است در شام از اعمال رمله و از اين قريه است ابو عبد اللّه محمّد بن وهبان دبيلى نبهانى از مشايخ تلّعكبرى و در شمار ثقات محدّثان اماميّه و صاحب كتاب اخبار الرضا و كتاب ترويح القلوب بطرائف الحكمة و كتاب اخبار الصادق مع المنصور و غير اينها . و نيز از اين قريه است ابو القاسم شعيب ابن محمّد بن احمد بن شعيب بن بزيع بن سنان دبيلى معروف به ابن سوار عبدى از محدّثان عامّه و دبيل نام دو موضع ديگر نيز هست .
هامش
( 1 ) - و نيز الشيخ ابو زيد عبد الرحمن بن محمّد بن عبد اللّه انصارى اسيدى مشهور به دبّاغ از مردم قيروان و در شمار فقيهان و مورّخان كه در آغاز رواج اسلام بدان شهر آمده ، متولّد 605 و متوفّى 696 در قيروان . از آثار اوست : كتاب معالم الايمان فى معرفة اهل القرآن و كتاب تاريخ ملوك الاسلام و كتاب جلاء الافكار فى مناقب الانصار ( لغتنامه / دهخدا : 23 / 248 ) .