در شمار اديبان و فاضلان و شاعران و صاحب تصانيف و رسائل و ديوان شعر و متوفّى 903 بدان منسوب است و امّا ابو بكر بن ناصر الدّين محمّد بن سابق الدّين ابو بكر خضيرى سيوطى در طبقهء اديبان و مقرئان و صاحب كتابى در قرائت و كتابى در صناعت توقيع و غير اينها و متوفّى 855 منسوب است به خضير نام نياى خود نه به مكان و محتمل است وى خضرى باشد چه نام نياى پنجم او خضر بن نجم الدّين است و زيادتى يا در آن از تصرّف و يا اشتباه رونويسان كتاب باشد .
خطّاب :
با فتح و تشديد آنكس كه بسيار خطبه خواند . نيز آنكس كه بسيار در كار زن گرفتن باشد و خطبه با ضمّ اوّل سخن به وعظ و اندرز كردن است و خطبه با كسر آن ، زن خواستن و با دوشيزه براى زناشوئى سخن كردن است و خطّاب از اعلام است و ابو الخطّاب كنيت محمّد بن مقلاص اسدى كوفى است رئيس فرقهء خطّابيّه از فرق غاليان شيعه كه پيروان خود را به الوهيّت پيمبران و امامان خواند و گفت : الوهيّت فروغى است در نبوّت و نبوّت فروغى است در امامت و عيسى بن منصور عبّاسى او را براى فساد عقيدتش كشت . « 1 »
خطّابى :
با ضبط پيش منسوب است به خطّاب پدر عمر خليفهء دوّم و از آن پيوند است ابو سليمان حمد بن محمّد بن ابراهيم خطّابى بستى در طبقهء فقيهان و شاعران و محدّثان و اديبان و صاحب كتاب
غريب الحديث و كتاب اعلام السنن در شرح صحيح بخارى و كتاب معالم السنن در شرح سنن ابو داود و كتاب اصلاح غلط المحدّثين و كتاب العزلة و كتاب شأن الدعاء و كتاب الشجاج و غير اينها و متوفّى 388 و از نظم اوست :
تسامح و لا تستوف حقك كله * وابق فلم يستقص قط كريم
و لا تغل فى شىء من الامر و اقتصد * كلا طرفى قصد الامور ذميم
و در مقايسه گزندرسان درندگان با گزندرسان آدميان گفته و بسيار حكيمانه گفته است :
شرّ السباع الضوارى دونه وزر * و الناس شرّهم ما دونه وزر
كم معشر سلموا لم يؤذهم سبع * و ما ترى بشرا لم تؤذه بشر
نيز در وصف مدارات و ترغيب به آن گفته است :
ما دمت حيا فدار الناس كلّهم * فإنّما أنت فى دار المدارات
من يدر دارى و من لم يدر سوف يرى * عما قليل نديما للندامات
و بايد دانست كه خطّابى به زيد بن خطّاب پيوند رساند نه با برادرش عمر بن خطّاب . « 2 »
خطّاط :
با فتح و تشديد به معنى بسيارنويس امّا در اين معنى كمتر و در خوشنويس بيشتر به كار رفته است تا جايى كه هرجا خطّاط گويند مقصود زيبانويس است و از مشاهير خطّاطان ابو على
هامش
( 1 ) - و نيز خطّاب بن يوسف بن انبارى قرطبى در شمار نويسندگان و متوفّى 450 . و از اوست : كتاب توشيح مختصر شرح الزاهر عبد الرحمن بن اسحاق ( لغتنامه / دهخدا : 22 / 626 ) .
( 2 ) - و نيز خطّابى ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن حرب الخطاب ، وى در شمار نحويان بود و در نحو مذهب كوفى داشت و از اوست : كتاب النحو الكبير و كتاب النحو الصغير و كتاب عمود النحو ( لغتنامه / دهخدا : 22 / 627 ) .