و شاگرد ابو بكر شاشى و ابو مظفّر سمعانى و متوفّى 543 بدان منسوب است . « 1 »
خرخانى :
با فتح هر دو خاى نقطهدار منسوب است به خرخان از قراى قومس و ابو جعفر محمّد بن ابراهيم خرخانى قومسى در طبقهء فقيهان شافعى بدان منسوب است . « 2 »
خرداذبه :
با ضمّ و سكون معرّب خردادبه ( خرداد خوب ) نام نياى ابو القاسم عبيد اللّه بن احمد ابن خردادبه است معروف به ابن خردادبه در شمار علماى جغرافى و موسيقى و تاريخ و صاحب كتاب المسالك و الممالك و كتاب ادب السماع و كتاب جمهرة انساب الفرس و كتاب اللهو و الملاهى و كتاب الشراب و كتاب الانواء و كتاب الندماء و الجلساء و ابن خردادبه در نواحى جبل كاردار بريد ( پست )
و گرفتن و رساندن خبر بود و با معتمد خليفهء عبّاسى نزديك و از مخصوصان وى بود و در حدود سال 300 درگذشت و خردادبه نيايش در آغاز دين مجوس داشت و به دست برامكه دين اسلام را برگزيد و بدينسان كيش اسلام در دودمانش ماند .
خرزاذ :
با ضمّ و سكون معرّب خورزاد نام نياى بهزاد بن ابى يعقوب نجيرمى است و در نجيرمى بيايد . و نيز نام پدر حسن بن خرزاذ قمّى است در شمار محدّثان و صاحب كتاب اسماء رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و كتاب المتعه و علّامهء حلّى در ايضاح الاشتباه آن را با ضمّ خاى نقطهدار و تشديد راى بىنقطهء مفتوح ضبط كرده است . « 3 »
خرزى :
با فتح اوّل و دوّم منسوب است به خرز . و نيز خرزه به معنى مهره و خرزى كسى را گويند كه مهره فروشد و آن لقب عبّاس بن يزيد خرزى است در شمار محدّثان .
خرشه :
با فتح اوّل و دوّم و سوّم بر وزن طلبه به معنى مگس از اعلام است و نام خرشة بن حرّ حارثى صحابى و نام پدر سماك بن خرشه ، صحابى مشهور .
خرفى :
با ضمّ و سكون منسوب است به خرفه از قراى نصيبين و تقى الدّين ابو العبّاس احمد ابن مبارك بن نوفل نصيبى خرفى در طبقهء اديبان و فقيهان و مقرئان و شارح در يديه و شارح ملحه و صاحب كتابى در احكام و كتابى در عروض و كتابى
هامش
( 1 ) - و از آن جمله است : اسماعيل بن ابو القاسم بن عبد الواحد بن اسماعيل خرجردى مكنّى به ابو سعيد از عالمان با عمل و از عابدان كثير العباده بود و از او صالح مؤذّن خبر شنيد . متوفّى 535 در هرات ( الأنساب / سمعانى : 2 / 342 ) .
و نيز عبد الرحمن بن محمّد بن احمد خطيبى خرجردى مكنّى به ابو نصر از خويشان دو خرجردى مذكور است . او فقيه و عالمى بزرگ بود و فقه را از اسماعيل خرجردى آموخت و از جمع كثيرى حديث شنيد . در واقعهء غز ، حدود 548 سوخته شد ( الأنساب / سمعانى : 2 / 343 ) .
( 2 ) - اكثر ارباب تراجم ، خرخان را ناحيتى در اصفهان نوشتهاند ، تنها صاحب كتاب الأنساب آن را قريتى در قومس ثبت كرده است و قومس ناحيتى است بين رى و نيشابور و قصبهء آن دامغان است . شهرهاى معروفش بسطام و بيار است و برخى سمنان را نيز جزو اين ناحيه دانستهاند ( الأنساب / سمعانى : 2 / 344 ؛ فرهنگ فارسى / معين : 6 / 1481 ) .
( 3 ) - خرزاد ، نام فرخزاد بن خسروپرويز است و همچنين خرزاد بن نرسى نخستين حاكم ايرانى دورهء ساسانيان در يمن بود ( لغتنامه / دهخدا : 21 / 432 ) .