ابن عبد اللّه مروزى است در شمار رياضىدانان عصر مأمون كه در بغداد زيستن گرفت و صاحب كتاب الزيج المأمونى و كتاب الزيج الدمشقى و كتاب الابعاد و الاجرام و كتاب الرخائم و المقاييس و كتاب عمل الاسطرلاب و غير اينها و گويا او را از آن روى كه سيهچرده بود ، حبش گفتند . « 1 »
حبشة :
با ضبط پيش با زيادتى تا در آخر آن نيز به معنى نژاد سياه ، نام حبشة بن قيس نهمى است در شمار شهيدان كربلا .
حبشى :
با ضبط پيش منسوب است به حبشه و آن كشورى است در آفريقا كه سياهپوستان در آن زيستن دارند . و با ضمّ اوّل و سكون دوّم بر وزن كرسى نام كوهى است در زير شهر مكّه و احابيش قريش كه سوگند ياد كردند كه پشت به هم دهند و يكديگر را پشتيبان باشند تا هر زمان كه شب تيره باشد و روز روشن به آن منسوبند و با همان ضبط نام حبشى ابن جنادهء سلّولى صحابى است .
حبقه :
با فتح اوّل و دوّم و سوّم در دو معنى به كار رفته است : 1 - نادان . 2 - تيز و بيشتر در تيز دادن شتران و گوسپندان به كار رود و آن نام نياى جمال الدّين ابو الفضل محمّد بن مكرم بن علىّ ابن احمد بن ابى القاسم بن حبقة بن منظور انصارى
مصرى است در طبقهء اديبان و لغويان و مورّخان و كاتبان و در ريشه از مردم آفريقا است امّا در مصر بزيست و در ديوان انشا كار كرد و چندى منصب قضا در شهر طرابلس داشت و از اوست : كتاب لسان العرب كه از چندين كتاب لغت و ادب آن را فراهم آورد و نيز بسيارى از كتب مطوّل را مختصر كرد ، مانند : كتاب اغانى و كتاب مفردات ابن بيطار و در سال 711 درگذشت و از اوست :
باللّه ان جزت بوادى الاراك * و قبلت عيدانه الخضر فاك
فابعث الى عبدك من بعضها * فاننى و اللّه ما لي سواك
حبلى : با فتح اوّل و سكون دوّم منسوب است به حبله و آن نام قريهاى است در عسقلان و حاتم ابن سنان بن بشر حبلى در شمار محدّثان بدان منسوب است .
حبّى :
با ضمّ و تشديد بر وزن كبرى به معنى دوستداشتنىتر و خواستنىتر نام خواهر ميسر است در شمار زنان نيكوكار و سى سال مجاورت خانهء خدا را برگزيد تا آنگاه كه ميسر به امام صادق عليه السّلام گفت :
« خاندان حبّى رفتند و حبّى تك ماند اگر فرمايى به مدينه بازگردد » . گفت : « بگذارش در مكّه بماند شايد با دعا كردنش آفت از شما دور گردد » . « 2 »
هامش
( 1 ) - و نيز حبش بن مغيره شيخ طوسى او را در شمار اصحاب علىّ بن ابى طالب عليهما السّلام شمرده و ظاهرا امامى است ( تنقيح المقال : 1 / 250 از ابواب حاء ) .
و نيز حبش بن ابراهيم بن محمّد تفليسى مكنّى به ابى الفضل يكى از علماى نجوم و طبّ . و از اوست :
كتاب المعرض الى علم النجوم به فارسى و كتاب مدخل الى علم النجوم و كتاب بيان الصناعات ( كشف الظنون :
2 / 1644 ) .
( 2 ) - و نيز حبّى بن جاريهء ثقفى حليف بنى زهره از قبيلهء كلاب . ابن عبد البرّ او را در عداد صحابه پيغمبر شمرده كه روز فتح مكّه مسلمانى پذيرفت و روز يمامه به قتل رسيد ( لغتنامه / دهخدا : 19 / 229 ) .
و نيز حبّى بنت خليل بن حبشيّة بن سلّول مادر عبد مناف جدّ رسول اكرم صلى اللّه عليه و آله بود ( لغتنامه / دهخدا : 19 / 229 ) .