گيلانى . و عبد السلام بن عبد القادر بن ابى صالح بن جنگىدوست بن ابى عبد اللّه جيلى معروف به ركن كه علوم اوائل را نيكو فرا گرفت و از كتب پيشينيان فراوان گردآورى كرد و شهرتى در دانستن آن علوم پيدا كرد و حسودان او را به تعطيل ( معطّله ، چندين فرقهاند فرقتى كه آفريدگار را انكار كنند و فرقتى كه پيغمبران را و فرقتى كه معاد را ) نسبت دادند و دولت اماميّهء ناصريّه ( كه در گيلان قدرتى داشت ) او را به بغداد فرستاد و در جايى كه به رحبه معروف بود فرمان رفت كه كتب او را در حضور مردم بسوزانند . عبيد اللّه تميمى بكرى معروف به ابن مارستانه بالاى منبر رفت و در خطبهاى كه خواند فلاسفه را لعن كرد و عبد السلام ركن جيلى را به زشتى نام برد و كتابهاى او را در ميان آتش افكند و سوزانيد . يوسف بن سبتى اسرائيلى حكيم گفت : « من در بغداد در آن روزگار بازرگان بودم و در حلقهء حاضران و بينندگان درآمدم و سخن ابن مارستانه را شنيدم و كتاب هيئت ابن هيثم را در دستش ديدم و به دايرهء فلك آن كتاب اشارت كرد و گفت : مصيبت بزرگ و درد درمانناپذير اين است و آن را در ميان آتش انداخت . با خود گفتم كه نادانى و عصبيّت ببين كار را به كجا كشانيده است كه كتاب هيئت را كه قدرت خداى بىچون را نمايد كفر نامد » .
و هم عبد السلام جيلى را به زندان افكندند و تا سال 589 در زندان ماند و آنگاه آزاد گرديد و عمرى دراز كرد . و نيز جيلى منسوب است به جيل و آن قريهاى است نزديك مداين و ابو العزّ ثابت ابن منصور بن مبارك جيلى در شمار مقرئان بدان منسوب است . « 1 »
جينينى :
با كسر جيم منسوب است به جينين بر وزن پيشين و آن قريهاى است در اردن ميان نابلس و بيسان و ابراهيم بن سليمان بن محمّد بن عبد العزيز جينينى دمشقى در شمار اديبان و مورّخان و صاحب بعضى رسائل تاريخى و كتاب تكملهء تاريخ ابن عزم و متوفّى 1108 بدان منسوب است .
جيهانى :
با فتح اوّل و سكون دوّم منسوب است به جيهان و آن شهرى است بر كنار نهر جيحون و از اين شهر است ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن نصر جيهانى وزير با تدبير و دانشمند نصر بن احمد سامانى و در شمار اديبان و فاضلان و صاحب كتاب المسالك الممالك و كتاب آيين و كتاب العهود للخلفاء و الوزراء و كتاب الزيادات فى كتاب آيين جيهانى . با همهء دانش و بينشى كه داشت به وسواس دچار بود و به مخرج كه رفت زود بيرون شدن نتوانست و ابو الطيّب طاهرى در آن باره گفت :
قل للوزير الذى عجائبه * يضرب فى سوقنا بها المثل
أنت إذا كنت طول دهر * ك بالمخرج عمّا سواة تشتغل
فاين القاك للحوائج او * فى اى حين يهمك العمل « 2 »
هامش
( 1 ) - و نيز عبد الكريم بن ابراهيم جيلى از اكابر صوفيّه متوفّى 805 و صاحب كتاب الانسان الكامل فى معرفة الأواخر و الاوائل و كتاب الكمالات الالهيّة فى الصفات المحمّديّه و كتاب الكهف و الرقيم فى شرح بسم اللّه الرحمن الرحيم اين كتاب در حيدرآباد هند چاپ شده است ( ريحانة الأدب : 1 / 448 ) .
( 2 ) - و نيز محمّد بن احمد جيهانى از رؤساى متكلّمين زنادقه ( مانويه ) بود كه تظاهر به مسلمانى مىكرد ( الفهرست / ابن نديم / فنّ اوّل از مقالهء نهم : 401 ) .