فسق نباشد وعداوت ديني مانع نيست جهت آنكه گواهى دادن مؤمن بر جميع أهل ملتها
صحيح است شرط نهم آنكه گواهان ( 1 ) بسيار سهو نكنند تا حدى كه ضبط آنچه در آن گواه
شده اند در حفظشان نمايند شرط دهم آنكه در حقوق الناس به سر خود گواهى
ندهند تا آنكه حاكم شرع از ايشان گواهى نطلبد پس اگر به سر خود گواهى دهند گواهى ايشان
در آن معامله كه به سر خود جهت آن گواهى داده باشند مقبول نيست ( 2 ) اما اگر در معامله ديگر باشد
مقبول است اگر در آن به سر خود گواهى ندهند اما اگر گواهى دادن ايشان در حقوق الله به سر خود باشد
مسموع است شرط يازدهم آنكه گواهى را به لفظ بگويند با قدرت چه أشارت
كافى نيست اما در گنگ اشاره كه دلالت بر مقصود كند كافيست وشرط نيست در گواه
آنكه بيگانه باشد چه گواهى خويشان نيز مقبول است وآيا گواهى پسر بر پدر مقبول است ميانه
مجتهدين در اين خلاف است أقوى آنست كه صحيح نيست ( 3 ) ومىبايد كه گواهان در وقت گواهى دادن
به اين شروطى كه مذكور شد متصف باشند پس اگر اين شروط در وقت گواه شدن در
ايشان نباشد ودر وقت گواهى دادن متصف به آنها شوند گواهى ايشان مقبول است مگر
در گواهان طلاق كه مىبايد در وقت گواه شدن بر طلاق به اين شروط متصف باشند چنانچه مذكور شد
فصل دوم در آنچه سبب گواه شدن مىشود بدان كه گواه گواهى نمىتواند داد تا
آنكه أو را علم قطعي حاصل نباشد به آنچه بر آن گواهى ميدهد وآن به دو چيز حاصل مىشود ( 4 )
أول ديدن در آنچه آن را توان ديد چون ديدن غصب كردن ودزدى نمودن وكشتن وشير
خوردن وزائيدن وزنا كردن ولواطه نمودن وگواهى دادن كسى كه كر باشد در اينها مسموع است
هر گاه شروطى كه مذكور شد در أو باشد وجايز است ديدن گواه روى زن اجنبيه را
جهت گواه شدن بر أو مگر آنكه آواز أو را بشناسد چه در اين صورت ديدن روى أو جايز
نيست دوم شنيدن در آنچه قابل شنيدن باشد چون شنيدن عقود وايقاعات
وديدن خط خود كافى نيست واگر چه عادلى گواهى دهد وآنچه سنيان نسبت به اماميه
داده اند كه ايشان قايلند به جواز گواهى دادن به دروغ جهت برادر مؤمن خود غلط است
زيرا كه اماميه نقل اجماع كرده اند بر آنكه اين گواهى دادن جايز نيست وتصريح نموده اند
كه اين قول مذهب محمد بن علي شلمغانى است كه داخل غلاة است وسبب غلط افتادن
سنيان اين است كه آن مرد وقتي مذهب اماميه داشته وبعد از آن داخل غلاة شد
هامش
( 1 ) على اطلاقه معلوم نيست صدر دام ظله العالي
( 2 ) على الأحوط صدر دام ظله العالي
( 3 ) معلوم نيست صدر دام ظله العالي
( 4 ) حصول علم موقوف به ديدن وشنيدن نيست بلكه به غير اينها نيز حاصل مىشود وبه هر نوع
كه حاصل شد علم شرعا كافى است صدر دام ظله العالي