حالات مختلف با مؤيد الدوله ، مؤيد الدوله او را صاحب مىگفت . و پس از صاحب اسماعيل ، وزراى ديگر را نيز صاحب خطاب كردند .
علم حديث را نزد پدرخوانده و علم ادب را نزد شاگردان احمد بن ابى عبد اللّه برقى 132 تحصيل نموده است ، و نزد استاد استناد و وزير اعظم امام ابى الفضل محمّد بن الحسن القمى معروف به ابن عميد ادب و حكمت و نجوم و ترسل و املاء را آموخت و بيشتر در خدمت او بود .
صاحب بن عبّاد مذهب تشيّع داشته و در ترويج اين مذهب به اندازهاى مجّد بوده است كه اماميّه به او نسبت داده مىشدهاند و در اين خصوص حكايتى نوشتند كه وقتى به مردى از اهل اصفهان برخورد كه شخصى با زن او زنا مىنمايد ، تازيانه برداشته زن را سياست مىكرد بر آن كار زشت . ضعيفه فرياد مىكشيد و عذر مىخواست از تقصير خود و آن را اسناد مىداد به قضا و قدر ، شوهر او به او گفت : دشمن خدا ! زنا مىدهى و عذرى بزرگتر از گناه مىآورى ؟
همينكه زن اين را از شوهر شنيد ، فرياد كشيد كه روزگارت سياه ، مذهب تسنّن را ترك كردى و به مذهب ابن عبّاد گرويدى ؟ مرد از گفته پشيمان شد و تازيانه را از دست گذاشته از زن خود عذرخواهى مىكرد و مىگفت بلى خطا كردهام .
حقيقتا تو سنّى پاكى هستى . علما و بزرگان زمان صاحب از او ستايشها مىنمودند مخصوصا علماى شيعه و معاريف آنها ، تعظيم زيادى از صاحب كردهاند كه معلوم مىشود هم شيعه و هم تكيهگاه شيعيان بوده چنانچه سيّد رضى از او ستايشها كرده و پس از وفاتش مرثيهها سروده [ است ] .
و نيز شيخ صدوق كه از بزرگان قميين است ، جهت هديه به محضر او كتاب موسوم به « عيون اخبار الرضا » را تأليف كرده . در اوّل ، او اشعار مىدارد كه چون دو قصيده از صاحب بن عبّاد - با ذكرى بسيار جميل از او - در تسليم به حضرت رضا ( ع ) من ملاحظه كردم اين كتاب را جهت كتابخانهء او تأليف نمودم ،
رجال و مشاهير اصفهان ( الاصفهان ) ( فارسي ) — صفحة 342
مساهمون: مير سيد على جناب
ص٣٤٢