فى غاية الإشكال « 1 » احدها 1 ) . . .
مىشود و همچنين لازم درمىآيد امارت حقيقت تماما مفقوده بوده و امارت مجاز موجوده باشند . « 2 »
[ اولين حذر جامع مطرح شده اعمىها قدر جامع ميرزا قمى است ( اركان ) ]
1 ) اولين قدر جامع از ديدگاه اعمىها كه ميرزاى قمى بيان كردهاند :
آن قدر جامع عبارت است از ، اركان اجزاء عبادات . مثلا قدر جامع در صلاة اركان نماز مىباشد ، و اجزاء زائد بر اركان مثل موالات و قرائت و حمد و سوره و قنوت داخل در مسمى نبوده بلكه در مأمور به دخيل هستند ، يعنى اگر در مقام امتثال عمدا ترك شوند چون مأمور به با مأتى به ، هماهنگ نيست نماز باطل است و الا در مسمى و موضوع له و عنوان هيچگونه دخالتى ندارند . « 3 »
هامش
( 1 ) - اين تعبير غيرظاهر است زيرا تقابل بين صحت و فساد نظير تقابل بين صحت و عيب است كه تقابلشان عدم و ملكه مىباشد ، و اين تقابل در موضوعاتى جارى مىشود كه وحدت ذاتى دارند پس موضوع ملكه همان موضوع عدم ملكه مىباشد ، مضافا به اينكه مرتكز از تعبير صحت و فساد اين است كه مرجع ضمير در هر دو ( صحت و فساد ) يك امر است نه اينكه مرجع ضمير در صحت چيزى و در فساد چيز ديگرى باشد ، پس در اينجا ذات واحدى هست كه گاهى معروض صحت واقع مىشود گاهى معروض فساد ، مانند عروض عمى و بصر براى حيوان .
نكته سوم اينكه اگر اشاره به قدر جامع براى صحيحى از قبيل ناهى عن الفحشا ممكن باشد براى اعمىها هم ممكن است مثل : اقتضاء تأثير داشتن و عليه فلا حاجة الى هذه التقريرات . حقائق الاصول جلد 1 صفحه 60 و 61
( 2 ) - منتهى الدرايه جلد 1 صفحه 140
( 3 ) - محقق عراقى كه خودشان اعمى هستند قدر جامع ميرزاى قمى را قبول ندارند زيرا چنين قدر جامعى مجرد فرض است و واقعيت ندارد ، چون جامع صورى بين اين مختلفات ( مثلا بين انواع مختلف نماز ) كه مسمى و موضوع له ، وجودا و عدما دائر مدار او باشد ، وجود ندارد نهاية الافكار جلد 1 صفحه 86
ايراد ميرزاى نائينى به اين قدر جامع :
اولا تسميه دائر مدار اركان نيست -