شاهد و لا يستحقها وسيلة . معرفة فطرة و معرفة دلالة و معرفة مشاهدة و معرفة تقرير و 136 معرفة تصديق و معرفة تحقيق .
45 - شيخ الاسلام گفت كه : معرفت سه چيز است :
تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ
« 1 » .
46 - نكته : معرفت احاطت است به عين چيز ، آنچنانكه آن است 137 ، و آن سه درجه است : و خلق در آن سه فرقاند 138 :
درجهى اول 139 شناخت صفات و نعوت است ، چنان كه رسيد به خبر و معرفت دلايل و پيدائى شواهد و صنايع در صنعت بديدن به بصيرت 140 ، به نور قايم در سر ، و طيب حيات عقل در كشتزار فكرت و زندگانى دل به نيكونظرى 141 ، ميان تعظيم و حسن اعتبار . اين معرفت عامه است .
آنكه شرائط يقين نبندد مگر به اينكه در صنايع صنعت پيدا و در رزق 142 رزاق پيدا 143 ، به دلايل صنايع ، كه كرد را كردگار 144 باشد و خلق را خالق و رزق را رازق 145 و آسمان معلق بداشته در هوا ، على حال آن را 146 بردارندهاى است و نگاه داشته به قدرت 147 ، على حال با قوت است و اين زمين را بگسترانيده 148 و صنع را صانع . و كوه بر زمين لنگر كرد ، بدانى كه 149 آن را قادرى است ، و اين معرفت رسمى است كه شيخ بو على دقاق گفت 150 : معرفة رسمية كقطرة و سمية لا غليلا تسقى و لا عليلا تشفى 151 .
اين شناخت عالمايد ، كافر و بيگانه 152 خود به اين مقر و به اين معرفت 153 در شركت و انبازى ، كه ار 154 تصديق آرد به رسول و كتاب ، با ثواب ديگران انباز باشد 155 ، كه گوران مىگويند 156 : شكر يزدان را كه چشم بيننده داد و گوش شنونده و زبان گوينده و دست گيرنده و پاى رونده 157 . و اين معرفت شواهد كه 158 ساتر است ، عيب مىپوشد ، و رازق 159 است رزق مىدهد ، به اين معرفت شواهد بهشت واجب كند و از دوزخ دور كند 160 ، و از سخط آزاد كند ، و احكام به اين
هامش
( 1 ) قرآن ، مائده / 83 .