تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 677

مساهمون:

ص٦٧٧
خاصّ خود بوده وحفظ مراتب مزبور ، يكى از واجبات توحيدي ومعرفة اللّه ميباشد ؛ بطوريكه وجود در كلّ ممكنات از حضرت حقّ است ودر حضرت أو بذات واز ذات وبراي ذات حضرت حقّ بوده ، وجميع ما سوى ، مظاهر عيني أسماء وصفات وى محسوبند وهر جمال وجلالي كه در جميع موجودات حاصل است ؛ پرتو جمال وجلال وكمال خداوندى ميباشد ؛ كه از أوج كلّيت واطلاق وبلكه فوق اطلاق وتقييد ، تنزّل نموده ودر حضيض جزئيّت وتقيّد ظهور وتجلّى يافته است ؛ بطوريكه هم از فوق اطلاق بودن حقّ ، ميتوان بموجودات محدود ومقيّد پىبرد كه بتعبيرى بهتر همه مخلوقات اويند ؛ وهم از تقيّد وحدود ميتوان بفوق اطلاق وتقييد بودن حقّ راه يافت ؛ بدانگونه كه هيچگاه جزء را از كلّ ممتاز ندانسته ودر مقيّدات از مطلق وبلكه فوق مطلق نيز درنمانيم . البتّه حقيقت كلّ هستى چيزى جز ذات حقتعالى نبوده واگرچه أو بيچون وچند وبىنام ونشان وبدون تكثّر وتعدّد ميباشد ؛ ليكن همهء چند وچون وقيد وحدّ وتكثّر وتعدّد در ممكنات امرى وخلقي از أو پديدار گرديده وصفات حضرت حقّ نيز از حيث مفهوم بودن در عقول غير از ذات أو ميباشند ؛ ولى از لحاظ تحقّق وحصول ، عين ذات حقّ بوده وآنچنانكه هريك از آنها در مفهوم با ديگرى مغايرت دارد ، با ذات حقّ نيز از همين حيث مغايرند ؛ امّا باعتبار وجود وحقيقت ، عين ذات حقّند وهرچه در ممكنات امرى وخلقي يا مرسل ومقيّد ملاحظه گردد ، مظاهر اين أسماء وصفات ومجالي ظهور آنها محسوبند ؛ وسرانجام بايد دانست ، كه هيچ‌چيز در كلّ عوالم هستى ، جدا از ذات وصفات وأسماء وافعال وآثار الهى نبوده وبصدق كريمهء قرآني :
« هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْباطِنُ »
وبهر اندازه كه إضافات أو متضاعف گرديده وظهورات أسمائي وصفاتى حق از حدود شمارش واز حوصلهء عقل ووهم افزون گردد ؛ اسم الظّاهر بحقيقت خود حاكم شده وظهور آن ، عين بطون وجلايش نفس خفاست ؛ وبقول عارفي محقّق : « فسبحان من احتجب بمظاهر نوره ، وظهر باسبال ستوره » زيرا خفاى ذات أقدس الهى باعتبار اوليّت وبطون وصرافت واطلاق وجود اوست ، كه قبول اشتمال واحاطهء غير را نميكند ، وظهورش باعتبار آخريّت وتعيّنات وتضاعف نسبتها وإضافات ميباشد ، كه در كلّ مظاهر مجرّد ومادّى از أعلى تا أسفل ظاهر آمده وبعبارت ديگر ذات أو متلبّس بأسماء وصفات وحقايق الهى است ، كه در مرتبهء نزول بمراتب وجودي وتعيّنات متعدّد ومتكثّر ديگر باحكام وآثاري خاصّ در هر مرتبه ظاهر