وخداوند متعال هم آنها را لعنت ودلهايشان را سخت كرد ؛ زيرا يهود كلمات يا حقايق الهى را از جاى خود تغيير وتحريف نموده وبهرهء خويشتن را بفراموشى سپردند وهمواره به اعمال خائنانه مبادرت كرده ؛ ودر نتيجهء اين كارهاى قبيح وخطا ومعاصي كبيره مورد قهر وانتقام حضرت حقّ قرار گرفته ومشمول غضب خاصّ أو شدند ؛ پس تقدّم غضب بر ضالّ ، دلالت بر استحقاق مغضوب عليهم يا قوم يهود دارد ؛ امّا در صورتيكه مراد از ضالّين را قوم نصارى بدانيم ؛ اين كاربرد نيز استعمال خاصّ ضلالت براي پيروان حضرت عيسى روح اللّه است ونه عموم معنى ضالّين ؛ وكريمهء نازلهء ديگر در سورهء بقره :
« وَقَدْ كانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ، ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ ما عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ »
مؤيّد معنى مزبور است وبالأخره تقدّم مغضوب عليهم بر ضالّين ؛ بهمين دليل لازم بوده وغير از اين معقول ودرست نخواهد بود .
2 - چنانكه در مباحث پيشين گفته آمد ، لازمهء غضب الهى ، كفران نعمت بوده وكفران هم موجب ضلالت است ؛ وبا تحقّق ضلالت ، ظهور غضب بر وفق علم وارادهء خداوندى حتمي است ؛ واگر مغضوبى متصوّر نباشد ، ضلالتي نيز مورد تصوّر نخواهد بود ، پس تقدّم مغضوب عليهم بر ضالّين ، بدلالت وجود ضلالتكيشان يهود است كه بانحاء مختلفه بسرپيچى از حكم خداوند وعدم تبعيّت صادقانه از حضرت موسى مبادرت نموده وبگناهانى طبق آيات قرآن دست زدند كه غضب الهى بدانها تعلّق يافت ؛ وبتعبير بهتر ضلال همان حدّ متوسّط بين غضب وانعام بوده وشايسته است كه موافق با وضع طبيعي كلام مقدّم بر ضالّين بكار آيد ، وانعام هم بر كفران نعمت تقدّم دارد وكافر نعمتي نيز سبب غضب ميباشد ؛ ولذا مغضوب عليهم بر ضالين تقدّم يافت .
3 - قوم يهود از حيث دنياطلبى ومادّيت وتحمّل شدائد براي جمع أموال وكفر جلّى وخفىّ وخبث باطن وعداوت وايجاد فساد وفتنه ودشمنى در ميان جميع آدميان وأولاد آدم ضربالمثل بوده وبهمين خصيصهء فراگير ، قرآن حكيم در سورهء بقره ، خوارى وبدبختى ومسكنت را نصيب آنها كرده ، فرمايد :
وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَباؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ، ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ، ذلِكَ بِما عَصَوْا وَكانُوا يَعْتَدُونَ
بنابراين ، با اينهمه كفران وپوشيدن رخسارهء حقيقت وآيات الهى وكشتن أنبياء ورسل وتعدّى وعصيان ، شايستهء همهگونه غضب ونقمت خداوندى بوده ودر حديثي از رسول أكرم وارد است : « من لم يكن عنده صدقة ، فليلعن