فصل ششم تفسير عرفانى مغضوب وضالّ
ملّا عبد الرزّاق ، أبو الغنائم كاشاني در تفسير « 1 » خود بر قرآن حكيم در پيرامون كريمهء :
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ »
گويد مغضوب آنانند كه متوقّف در ظواهر بوده وبنعمت جسماني از رحمت رحماني در حجاب ماندهاند ؛ وبذوق حسّى از حقائق روحاني وجنّات ونعيم قلبي در زير پوشش گرفتارند ، مانند يهود كه دعوتشان بظواهر وبهشت وحور وقصور بوده وبهمين جهت مورد غضب الهى واقع شدند ، وغضب نيز مستلزم طرد وبعد از حقّ ووقوف در ظواهريست كه عين حجاب ظلمانى وغايت بعد از ذات حقتعالى ميباشد ؛ و
« وَلَا الضَّالِّينَ »
كساني را گويند كه در بواطنى كه همان حجابهاى نوراني است متوقّف گرديده وبنعمت رحيمى از رحمانيّت حقّ بدور ماندهاند ؛ ولذا از ظاهريّت حقّ غفلت نموده واز راه راست بگمراهى درافتاده واز شهود جمال محبوب در كلّ مظاهر وجود محروم ماندند ؛ همانند نصارى ، كه صرفا مردمانرا ببواطن وأنوار عالم قدس دعوت كرده وحال اينكه دعوت محمّديّين موحّد ، بهردو حقيقت ظاهري وباطني ودنيوي واخروى وجسماني وروحاني است ، وبدين ملاحظه هر قوم وملّتى كه بيكى از دو مظهريّت اسم الظّاهر والباطن اكتفاء وقناعت كرده واز مظهريّت اسم ديگر بغفلت گذرانند ؛ اگر آنقوم وملّت مانند يهود بصرف ظواهر پرداخت واز رحمت رحماني حقّ بدور ماند ، مورد غضب الهى قرار ميگيرند ومراد از مغضوب عليهم
هامش
( 1 ) - دار اليقظة العربيّة ، المجلّد الأوّل ، طبع بيروت 1387 هجرى ، كه بغلط بتفسير ابن عربى منسوب است .