حقتعالى از جميع جهات جلّى وخفى ظهور أسماء وصفات وافعال وآثار خود در آنان تجلّى كرده ودر نتيجة از اين مكاشفه وشهود ، براي أرباب قرب ومظهريّت كامله ، نوعي از حيرت وگونهاى ممدوح از سرگشتگى در بيداء الهى ، دست ميدهد كه در حقيقت ؛ اين حيرت ؛ عين يقين واين ضلالت ؛ عين هدايت حقّه بوده وبتعبير ديگر حيرت وضلالت أرباب قرب وبندگان خالص وصديق وصالح واخصّ الخواص خدايى ، از حضرت حقتعالى وبه أو ودر وجود اوست ؛ نه ضلالت وحيرت در مراتب مذموم وقبيح ومقدوحى كه از نفس امّاره ولوّامهء شيطانى وناشى از بعد حضرت حقتعالى وسقوط از صراط مستقيم اوست ؛ زيرا ضلالت وغوايت در هر مرتبه ودرجه ، از احكام آنمرتبه ودرجه برخوردار ميباشد ؛ پس در عالم كثرت مذموم ودر وحدت حقّه ممدوح است .
نكتهء قابل توجّه اينستكه : مراتب سهگانهء حيرت وضلالت ؛ با مراتب وجودي انسان از حيث بدن ونفس وروح منفوخ الهى قابل تطبيق است ؛ بدين توضيح كه ضلالت مذموم از خصايص طبيعت بدن وجسمانيّت آن بوده وضلالت در مرتبهء دوّم ، خاصّ نفس ناطقه ميباشد كه جسمانيّه الحدوث وروحانيّة البقاء است ؛ ومرتبهء سوم ويژه مرتبهء عالي وجود انساني است كه از آن بروح منفوخ تعبير گرديده وجميع احكام سه مرتبهء مزبور با مراتب وجود آدمي بلحاظ جسم ونفس وروح قابل تطبيق بوده وخصايص وشؤون هر مرتبه از اين دو ، برابر يكديگر ومنطبق بهمند ؛ واللّه يقول الحق وهو يهدى السّبيل .
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 1133
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص١١٣٣