نموده وطريقت ومذهب ديگران را ناصواب وباطل ميشناسد ؛ بديهي است كه چنين شخصي پيوسته در معرض تحيّر وسرگشتگى بوده ونميداند كه كدام ملّت وفرقه ونحله ومذهب ومرام نافعتر وبا حقيقت موافقتر است ؛ ولذا هميشه حائر وسرگردان ميماند ، تا هنگاميكه حكم مقامي از مقامات متفاوت أهل عقائد ، أو را بخود جذب كرده وچون سرّى از اسرار مسلك مورد انتخاب از پيش در نفس أو موجود بوده ومنطبق با عقيدهء باطني اوست ؛ سرانجام بمسلك موردپسند خود دلبسته وبدان سكونت خاطر وطمئنينه يافته وبواسطهء عنايت الهى حجاب از چشمان أو برداشته ميشود واز أهل كشف ميگردد ؛ وبايد دانستكه حال اين سالك در نخستين مرحلهء اين مقام ؛ همانند حال أو در مرتبهء نخست ميباشد ؛ يعنى أو در اين تحيّر است كه چون مخاطبات حقّ را شنيده وبعين مشاهدات روشن أو دست يافته وحسن معاملهء حضرت حقّ را با خود ديده است وبالآخرة به بيشتر چيزهايى كه أهل عالم از آن محرومند نائل آمده ؛ آيا بهمهء آنچه مىبايد رسيده است يا نه ؟ ؛ وبالآخرة در گونهاى از تحيّر وسرگشتگى واقع است كه جايگاه خود را در اين مرتبه ندانسته واگرچه حجابهايى از پيش چشم أو مرتفع گرديده است ؛ ليكن حجابهاى ديگرى هم در برابر ديدگان باطن وى بوجود آمده كه بخوبى بغلبهء طلب ومرتبهء صحو در نفس خود واقف گرديده وبقول حضرت حقتعالى در كريمهء قرآني توجّه ميكند كه فرمود :
وَما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً ، أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ، أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ
ونيز اشاراتى ربّانى وتنبيهائى نبوي وكمالى ديگر كه سرانجام در اين مرتبه هم گرفتار گونهاى از تحيّر ونحوهاى از ضلالت گرديده وآثار آنها از عدم اطمينان وأوصاف ديگر در نفس چنين سالكى تحقّق مىيابد ، وبهروجه هر مقدار از حجابهايى كه در پيش چشم أو وجود دارد ، با سعى وتزكيه وايمان وهدايت دريده ومرتفع گردد ؛ باز هم حجب متعدّد ديگر در پيش ديدگان باطن وى موجود ميگردد ؛ بطوريكه بقلق واضطرابهايى بيشتر مبتلا شده وبا دريدن هر حجابى ، حجب ضخيمترى در برابر وى پديد مىآيد ؛ بطوريكه حتّى در أحوال رسول خدا محمّد مصطى نيز چنين تحيّرى موجود بوده وفرمايد :
رَبِّ زِدْنِي عِلْماً
ورب زدني تحيرا فيك وچون سالك ، بمرتبهء دوّم كمال خود رسيد وبه سرّ حيرت خويش واقف گرديده ، وبمراتب وأحوال واحكام حيرت آشنا شد ؛ فهم باطن وكشف حقايق أو بحدّى ميرسد كه ميگويد : آنگاه كه براي من چنين مقامي حاصل آمده وعطاياى قدسي الهى شامل