به تثبيت الهى بود ، ونه از نفس أو ، وكلمهء
« ثَبَّتْناكَ »
دليلي واضح بر آن است ؛ واگر اين تثبيت تحقّق نمىيافت ، ميل پيغمبر ( ص ) وركون نفس أو به انحراف وارتكاب ذنب غيرممتنع مىنمود ، واللّه اعلم بحقائق الأمور ودقائقها .
سيّد شريف جرجانى در شرح مواقف قاضى عضد الدّين ايجى ، ونيز حسن چلبى ومسعود شروانى در حواشي خود بر شرح ومتن مزبور ، در مسئلهء عصمت أنبياء ورسل عقيدة دارند كه : عصمت موردنظر از حيث معجزات قاطع بر صدق نبوّت ورسالت آنان وآنچه از خدا بر مردمان تبليغ كردهاند ، واجب بوده وجميع أهل ملل وشرايع حقّه بر صحّت ووجوب عصمت أنبياء عقيدة دارند ؛ ودر صورتيكه بعمد دروغ گفته وافتراء وخلافي از آنها سرزند ، سرانجام اين أمور به ابطال نبوّت واعجاز آنان انجاميده والبتّه اگر خطايى بسهو ونسيان از آنها سرزند ؛ بنظر برخى جائز است وأستاذ أبو إسحاق اسفراينى ، حتّى صدور صغاير را بسهو هم از أنبياء جائز ندانسته است ؛ وبسيارى ديگر از أهل نظر نيز بر اين شيوهاند ؛ ولى قاضى أبو بكر باقلانى گويد وقوع وصدور صغاير آنهم بسهو ، مانع صدق اعجاز وپيامبرى أنبياء نبوده ودر صورتيكه اين صغاير بعمد باشد ، بصدق اعجاز آنان خدشه ولطمه وارد ميكند ؛ وفلتات زبان ونسيان هم از مقولهء سهو بوده ؛ ولى ارتكاب ساير گناهان بصدق نبوّت ورسالت أنبياء ورسل صدمه وارد كرده وآنانرا از حجّيت ساقط ميكند . امّا اظهار كفر در مقام تقيّه ووقوع در هلاكت بنظر برخى از فرقهها براي أنبياء جايز است وبعضي هم آنرا جايز ندانسته وگويند : بيشترين أنبياء ورسل مانند حضرت إبراهيم وموسى وحتّى رسول خاتم ( ص ) در تبليغات خود تا حدّ هلاكت وكشته شدن هم پيش رفته وهرگز درصدد عقبنشينى وتخفيف در دعوى خود برنيامده وبا شدّت خوف هلاك در زمان نمرود وفرعون وبتپرستان ، قدمي واپس نرفته وبرعكس حتّى بمقاومت خود درافزوده وبكمترين سستى ودرنگى قانع نگرديدند ؛ وامّا غير از كفر ، بايد معاصي را بصغيره وكبيره عمدى وسهوى تقسيم كرد وهريك از اينها نيز يا قبل از بعثت رسول معيّن ميباشند ويا پس از آن ، وصدور كبائر بطور كلّى از نظر جمهور محقّقان مردود است ؛ بجز فرقهء حشويّه ، وامتناع صدور كبائر از أنبياء را مستند به ادّلهء سمعي يا نقلي دانستهاند وقاضى بيضاوى ومحقّقان اشعريان ، امر عصمت را غير از وقوع معجزات دالّ بر رسالت دانند ؛ در صورتيكه معتزله بر مبناى أصول خود ، در تحسين وتقبيح عقلي ورعايت صلاح واصلح ، صدور كبائر عمدى را