تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 1077

مساهمون:

ص١٠٧٧
پروردگارى نائل آيد .

2 - نعمت صراط تكويني وتشريعي مستقيم :

چون در فصول ومباحث پيشين بتحقيق در ايندو صراط پرداخته آمد ومستقيم بودن آنها مدلّل گرديد ، اينك به استشهاد از كريمهء قرآني مبادرت ميشود كه در مسئلهء صراط وهدايت تكويني فرمايد :
« ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها ، إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
يعنى هيچ جنبنده‌اى نيست ، مگر اينكه منبت يا ناصيه ورستنگاه موى در بالاى پيشانى أو در دست قدرت قاهرهء الهى بوده وآن جنبنده متنعّم بنعمت عدالت ورزق واعطاء موجبات اقتضاء وجودي وكمالات اوّليّه وذاتي يا فطرى وتكويني خود است ؛ وهمانا پروردگار عالميان بر صراط مستقيم تكوين وتشريع هدايت‌كننده ميباشد ، كه جميع موجودات وآفريدگان از ذرّهء هباء تا درّة البيضاء بطوع يا كره وبتكوين وتشريع اين طريق را پيموده وطبق مفادّ آيات قرآني ، جميع مخلوقات مسبّح ذات حقّ بوده وبفطرت خود در راه أو رهسپارند ، كه از اين سلوك به استكمال ذاتي وجوهري اصطلاح شده ودر اهتداء انساني در طريق حركات كمالى توسّعى وتشريعي كه با هدايت أنبياء ورسل تحقّق يافته وهريك در مرتبهء خود ، صراط مستقيمند ، كريمهء :
« قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ »
دلالت دارد كه بدنبال آية نازل است :
« إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ ، إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ »
واين كريمه سلطه وتسخير شيطان وأبناء إبليس را بر عباد اللّه نفى كرده وراهى براي شياطين در گمراهى رهسپاران بصراط مستقيم مفتوح نميگذارد ، مگر آن بندگانى كه از گمرهان پيروى كرده ودر رديف اغواشدگان إبليس درآيند ، كه البتّه از نعمت هدايت بصراط مستقيم پروردگار خود محروم مانده وچون در عين ثابت واستدعاء واستعداد أزلي واقتضاء خويش ، مستدعى وسائل غوايت بوده‌اند ؛ لذا در عين وجود خارجي خود نيز برطبق همان درخواست واستدعاى علمي ، موجود گرديده وبر همان رويّه واستعداد أزلي خواهند بود ، ولذا نه غاوى از تحت سلطان إبليس بيرون ميرود ، ونه إبليس بر بندگان مخلص خداوند منّان سلطنتى خواهد داشت ؛ وبالأخره هر قابلى بر وفق اقتضاء خود از مبدء بمعاد واز هدايت وجود بنهايت حضور عند اللّه خواهد رسيد ، وبهمين دليل طىّ طريق تكويني وتشريعي براي جميع موجودات عين صراط مستقيم آنهاست ؛ نهايت اينكه از ميان انسانها هركس به أنبياء ورسولان مهتدى گرديده وبا ايمان بخدا وملائك وكتب ورسل ، بهدايت گرايد ، طبق آيهء :
إِنَّ اللَّهَ لَهادِ الَّذِينَ آمَنُوا ، إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ