آنگاه صدر الدّين قونوى در معنى صورت وروح وسرّ نعمت الهى گويد : براي أصل نعمت از هرسه حيث مزبور صورتي است كه همان اسلام واذعان بوده وروح آن ايمان واحسان است وسرّ آن نيز توحيد وايقان ميباشد . پس حكم اسلام متعلّق بظاهر دنياست وايمان باطن نشئه ظاهر ودنيا بوده واحسان عبارت از حكم برزخي ونشئه مثالي ميباشد كه عين شهود واستحضار برزخي است ودر پاسخ حضرت جبرئيل كه از رسول أكرم پرسيد : « ما الإحسان ؟ » رسول أكرم ( ص ) در پاسخ أو فرمود : « أن تعبد اللّه كأنّك تراه » وسرّ توحيد ويقين هم مختص آخرت بوده واين مراتب چهارگانه همانند أجناس وأنواع ، كلّى هستند ومراتب سعادتمندان نظير افراد كلّى در تحت آندو جنس ونوع يا مراتب چهارگانه قرار دارد وصلاح همان نوع أخير آنهاست ، يعنى از ميان مسلمين وأهل اذعان ومؤمنان ودارندگان احسان ومعتقدان بتوحيد وايقان ، برگزيدهترين آنانرا بعنوان نبوّت ورسالت مبعوث كرده ومراتب نعمت خود را بر آنها تمام نموده واينان طبق آيات قرآني عبارتند از زكريّا ويحيى وعيسى والياس كه از صالحان أمم درشمارند وإسماعيل ويسع ويونس ولوط كه از جميع مردمان برتر بوده وداراى فضيلت ميباشند ، ودر كريمهء ديگر فرمايد :
أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ
ولذا در آيهء ديگر نازل است :
أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ
يعنى : آنان كساني بودند كه مورد هدايت خداوندى واقع شدند ، پس تو نيز بهدايت آنان اقتداء كرده وبه پيروى از آن أنبياء ورسل بپرداز ، زيرا از سه گروه مزبور كه آيات قرآني بذكر نام آنها پرداخته است ، گروه نخست را به احسان توصيف كرده ودوّم را بصلاح وسوّم را بوصفى عام ياد نموده است تا جميع آدميان در آن وصف با آنان شريك باشند ، وطبقهء چهارمين آنها را تركيبي از هرسه صفت يادشده معرّفى كرده است ، كه البتّه اگرچه رسولان الهى در وصف رسالت با همديگر برابرند ، ليكن از حيث كمالات وجودي وحيطهء رسالت فردى با يكديگر مختلف بوده وبرخى را بر بعضي فضيلت وبرترى محقّق است .
اگرچه راههاى راست بسوى حضرت حقّ ، بنظر برخى از بزرگان علوم ومعارف الهى بعدد نفوس خلايق است ؛ وهر نفسي در راه مقتضى باوجود خويش بالمآل بخداوند متعال منتهى ميگردد ، ودليل آنهم اينستكه هركسى مظهر اسمى از أسماء لا يتناهى حضرت باريتعالى بوده واسم مزبور در وجود أو ظاهر ميگردد وبهمين دليل اين مظهر تابع خصائص واحكام اسم ظاهر در أو بوده وبسلوك در مسلكى مىپردازد كه بالمآل