تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 1029

مساهمون:

ص١٠٢٩
هرچيز بجز خداى ، نامى چند است * نامى چند است وبهر عامي چند است
تكليف نماز وروزه وحجّ قبول * جوشى ز پى پختن خامى چند است
با توجّه بمباحث گذشته در فصول پيشين ، بايد اذعان نمود كه صراط بمعناى مطلق آن عبارتست از كشف تنوّعات تجلّى حضرت حقّ آنهم لنفسه وبنفسه بوده ودر حقيقت بايد بدين كريمهء قرآني استناد كرد كه :
« ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها ، إِنَّ رَبِّي عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
والبتّه صراط از وجهي غير از صراط مغضوب عليهم ونيز بجز صراط گمراهان است ؛ واز سوى ديگر هم بايد توجّه داشت كه ضلال وگمراهى بسوى حقّ عارضى بوده و « ألعارضىّ لا تدوم » ونيز « كلّ ما بالعرض لا بدّ أن ينتهى إلى ما بالذّات » ودر نتيجة مآل كلّ موجودات برحمتي است كه هرچيزى را فراگرفته است . نكتهء ديگر اينكه نيرو وانگيزه وقوّتى كه هر موجود تكويني وانسان مكلّف بأحكام شرايع حقّه را بسوى حضرت حقتعالى ميكشد وارادهء پوييدن واهتمام وكوششى بدو مىبخشد ، از خداوند تعالى بوده وإمداد وتجلّيات اوست كه بأعيان موجودات تعلّق يافته وجميع قابليّات امكاني ، از امداد مزبور بهره‌ور شده وهريك برحسب استدعاء واستعداد خود متعيّن به تعيّنات ونعوت وأوصاف وأسماء اللّه گرديده وكلّ عالم امكان نيازمند ومفتقر بالذّات به تجلّى امدادى حقّند ، ونيز ميتوان گفت نقصان ومزيد واطلاق وتقييدى هم كه بموجودات امكاني تعلّق دارد ، مربوط به أحوال وأوصاف وذوات ممكنات بوده وگرنه تجلّى أحدى حضرت حقّ ؛ فيض محض وجودي ونور ظهوريست كه هميشه متّصف بوحدت ذاتي ميباشد ؛ همانند فروغ ونور آفتابست كه هر محيطى به اندازهء حيطه وگسترهء خود از آن بهره‌ور بوده وكم‌وبيش يا كمّ وكيف آن ربطى بنور خورشيد ندارد ، وفىالمثل مقدار نوري كه اندام پشّه از آفتاب ميگيرد ، بسيار كمتر از اندازه‌ايست كه هيكل فيل بهره‌ياب ميگردد واين كم وبيشى از نفس پشّه وفيل است ؛ نه آفتاب عالمتاب وبهمين دليل عارف كامل ، ملّا عبد الرّحمان جامى سروده است :
حقّ وحداني و ، فيض حقّ وحداني * كثرت صفت قوابل امكاني
هرگونه تفاوت كه مشاهد بيني * بايد كه ، ز اختلاف قابل ، دانى
بالمآل نحوهء حركت در صراط جزئي واصلى وكيفيّت وكمّيت آن وابستگى بمقدار دريافت امداد از تجلّيات ذاتي وصفاتى وافعالى وآثاري حضرت باريتعالى داشته وهر متحرّك در سبيل وطريقي اعمّ از طرق تكويني يا تشريعي ، برحسب اختلاف در
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 1029 | غلامحسين رضانژاد