علم وارادهء الهى بر اين تعلّق گرفته كه در عالم تكوين ، هرچيز يا أمرى بوجود أسباب وعللى تحقّق وقوعى يا وجودي يابد ؛ كه در زبان عرفاء بسببسازى اصطلاح گرديده والبتّه حضرت حقتعالى بهمين صفت ، أسباب انجام يافتن مطلوب را در اينگونه موارد مهيّا مىكند ، وجملهء : « إذا أراد اللّه شيئا فتهيّأ أسبابه » ناظر بموارد مزبور ميباشد ، وبهمين دليل تأخير در أجابت عيني دعا ، عين تأخير زماني در تهيّهء وسائل اجراء مطلوب وتحقّق آن بوده وهرچه ايجاد مقدّمات آن بطول انجامد ، اجراء مطلوب در دعاء بتأخير خواهد افتاد ؛ وگاه ديگر مطلوب در برخى از ادعيّه بطور كلّى فرآهم نيامده ومعطّل ميماند ، وآن در مواردى است كه دعاء از حيث مطلوب وموضوع ، بمصلحت داعى وسائل نبوده ويا عند المصلحة برآورده خواهد شد ، ويا موضوع خواسته با استدعاى خواهان در عين ثابت يا وجود علمي أو مغايرت داشته واقتضاء واستعداد آنرا در صورت علمي خود از خدا طلب ننموده است ؛ وبديهي است كه سوآل داعى در عالم عين برآورده نخواهد شد ؛ ولى در جميع موارد مزبور ، آنچه حضرت باريتعالى از سائل وداعى دوست دارد ؛ زبان دعاء وسوآل ، آنهم بر وجه انكسار وعبوديّت وتضرّع وابتهال وخشوعي است ، كه با إصرار والحاح وندبه مقرون افتد ؛ ولذا أهل معرفت گفتهاند : « إنّ اللّه يحبّ الملحّين في الدّعاء » وبقول شاعرى عارف كه از زبان خداوند سروده است :
هرچند دعا كنى ، أجابت نكنم * زيرا كه ، مراد من ، همان زارى تست
بارى ، شيخ جليل طبرسى در مكارم الأخلاق خود بنقل از رسول خاتم ( ص ) گويد كه گرامىترين چيز در نزد حضرت حقتعالى دعاء است ؛ بطوريكه فرمايد : « الدّعاء سلاح المؤمن ، وسلاح الأنبياء ، وعمود الدّين ، ونور السّموات والأرض » واز حضرت سيّد الشّهداء امام حسين عليه السّلام منقول است كه : « أعجز النّاس ، من عجز عن الدّعاء » وحضرت علىّ امام الثّقلين ومقتدى النّشأتين ، عليه السّلام فرموده است : « أحبّ الأعمال إلى اللّه - عزّ وجلّ - في الأرض ، الدّعاء » ودر مورد برندگى سلاح دعاء از امام بحقّ ناطق ، حضرت جعفر بن محمّد الصّادق عليه السّلام روايت كردهاند كه : « الدّعاء أنفذ من السّنان » ودر موردى ديگر فرموده است : « عليك بالدّعاء ، فإنّ فيه شفاء من كلّ الدّاء » ودر خبري ديگر از همين امام بزرگوار منقول است : « الدّعاء يرد القضاء بعد ما أبرم إبراما ، فأكثروا من الدّعاء ، فإنّه مفتاح كلّ رحمة ونجاح كلّ حاجة ولا ينال ما عند اللّه الّا بالدّعاء » وباز از همين معصوم والاتبار نقل كردهاند كه : « دعاء در حالت آسودگى وسلامت ،