استعانت بوده وچنانكه أهل بلاغت نيز در تعريف آن گفتهاند ، عبارت از : « طلب الأدنى للفعل من الأعلى ، على جهة الخضوع والإستكانة » ميباشد ، وبدين لحاظ در همهء آيات مربوط بدعاء در قرآن حكيم همين تعريف مندرج بوده ودر مفهوم كرائم الهى بنحوى آشكارا ملاحظه ميگردد ؛ وهر بندهاى در هر حاجتي از كاربرد دعاء مستغنى نبوده وبايد حوائج دنيوي واخروى وجزئي وكلّى وجسمي وروحي خود وديگران را از پيشگاه حضرت غنىّ مطلق درخواست كرده وبداند كه يكى از بزرگتر وپراهميّتترين موجبات تقرّب بخداوند يكتا زبان دعاء وآنهم با لحن متضرّعانه وسماع متناسب وبجهر صوت ونيّت خالص بر أجابت آن از درگاه حقّ وبويژه ادعيّهء مأثوره ومورد توصيه از حضرات أنبياء ورسل وائمّه عليهم السّلام است ودر هر دعايى بطور مستقيم براي داعى وسائل اجابتى حيرتانگيز وشگفتآور وجود دارد كه كمتر سائل ودعاكنندهاى متوجّه وملتفت بدان بوده وبتعبير بهتر آنكه زبان دعاء ونيّت پاك در اعتقاد به استجابت آنرا ميدهد ؛ دعاء را عين أجابت قرار داده واگر دعايى بنظر داعى به أجابت نرسيده است ؛ بايد در عدم خلوص نيّت وشرايط استجابت آن تحقيق كرد ، وگرنه بقول مولانا جلال الدّين بلخى ، دعاء عين أجابت بوده ودر واقع بايد بين أجابت دعاء وعدم تحقّق موضوع آن در عالم عين وخارج فرق گذاشت ، چنانكه سروده است :
هم دعا از تو ، أجابت هم ز تو * ايمنى از تو ، مهابت هم ، ز تو
گر خطا گفتيم ، اصلاحش ، تو كن * مصلحى تو ، اى تو سلطان سخن
گاهى هم ، بصرف توجّه أولياء اللّه ومقرّبان درگاه حضرت حقتعالى وبمحض نيّت ، مورد استدعاء عبد بحقيقت خارجي ووقوع پيوسته وحاجتي بدعاء ، آنهم بزبان ولفظ وصوت وآهنگ نداشته ومولانا جلال الدّين در مثنوى معنوي خود بدين مورد هم اشاره كرده وگويد :
از تو نوشند از ذكور واز إناث * بىدريغى ، در عطا ، يا مستغاث
اى دعا ناكرده ، از تو مستجاب * داده دل را ، هر دمى ، صد فتح باب
نكتهء مهمّ اينستكه براي هر خواستى دعائي است ، چنانكه هر دردى را نيز دوايى خاصّ آنست ، وبهمين روى گفتهاند : « الدّعاء كالدّواء » وبلكه در برخى از موارد ، در دوا تأثيرى شفابخش نيست ؛ ليكن در دعاء چنين نبوده وهميشه با هر دعاء ، اجابتى خاصّ آنست ، وچنانكه گفته آمد ، فرق است در أجابت دعاء وتحقّق موضوع خارجي آن ، كه در