تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 991

مساهمون:

ص٩٩١
اصلى خود گام نهاده وبدون حركت قسرى وسياق سوق دهندهء خارجي وبر وفق وسياق داخلي جبلّى از جانب خداوند تعالى ، طبق كريمهء :
وَجاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَشَهِيدٌ
ونيز آيهء :
« اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ »
بسوى خداوند ميرود وبالأخره بايد دانستكه روح انساني را صورتي در دنياست وصورتي در برزخ وصورتي در آخرت است كه بنحو لبس فوق لبس از شكم مادر تا حضور عند اللّه در استكمال بوده وآنى در مسير كمالى خود متوقّف نخواهد شد ؛ ودر حضور حضرت حقّ ، بسير خود در آثار وافعال وأسماء وصفات خداوندى ادامه خواهد داد ، تا بذات حقتعالى منتهى گردد ودر اين مرتبه ديگر جاى تحقيق وكلامي باقي نمانده و « إذا تمّ الكلام إلى اللّه فاسكتوا » حاكم مطلق موطن الوهيّت ميباشد وبقول عارف كبير أبو سعيد أبو الخير :
مجنون تو ، كوه را ز صحرا نشناخت * ديوانهء عشق تو ، سر از پا نشناخت
هركس بتو ره يافت ، ز خود گم گرديد * وانكس ، كه ترا شناخت ، خود را نشناخت
بارى ، انسانرا حركتي در كيف انساني است كه أو را در سرعت الحاق بحضرت حقتعالى از جهت استكمال علمي وعملي بواسطة أفكار وأذكار لطيفه آماده كرده وبا عمل صالح بقرب الهى ميرساند وجنس حركت مزبور قابل پذيرش صواب وخطا واستقامت بر صراط هدايت وگمراهى است ؛ وبرخلاف حركت ذاتي جوهري ميباشد كه بسوى كعبهء حقّ متوجّه بوده وتصوّر خطا وانحرافى در آن نيست وجز به وجه صواب واستقامت نميباشد ؛ چنانكه فرمايد :
« وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها »
كه اشاره‌ايست بحركت غريزي شوقى كه جميع مكوّنات مفطور بدانند وآية :
« فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ » *
يعنى سرعت حركت بخانهء آخرت وملحق گرديدن به ملكوت أعلى . امّا جاى سوآلى در اين معنى براي سائل باقي است كه چون كلّ موجودات متوجّه بسوى حضرت حقّند ، وبا توجّهى غريزي بطرف فطرت اخروى وكمال وجودي وفعليّت آن متحرّكند ؛ ديگر معناى شقاوت وعصيان براي كفّار چيست ؟ ؛ زيرا جميع آنها با حركت ذات وجبلّى مفطور بمحبّت الهى وأطاعت وتقرّب بخدا ميباشند ، ودر اينصورت لازم مىآيد كه جميع مردمان نيز از سعيدان ومقرّبان الهى باشند . پاسخ اينستكه توجّه غريزي مزبور بسوى حضرت مسبّب الأسباب منافاتى با شقاوت أشقياء وعذاب كفّار نخواهد داشت ؛ زيرا جميع شرايع وأديان براي انسانها وبوسيلهء هم‌جنسان آنها يعنى أنبياء ورسل براي اين مقصود آمده‌اند كه انسان را از مرتبهء نبات وحيوان برتر نشانده وبا حركات توسّعى