كمالى است كه مراتب أهل سعادت وشقاوت تعيّن يافته ، ولذا خوشبختى ظاهري برحسب اختلاف مراتب آن ، از اعتدال طبيعي است ؛ ونعيم محسوس كه اختصاص بمرتبهء اوّل از مراتب هدايت دارد ، ونيز آنچه مختصّ بجمهور أهل بهشت ميباشد از اعتدال مزبور بوده واعتدال روحاني كه باطن هدايت در رتبهء دوّم است ؛ از پروردگار مهتدى ومخصوص به ابرار ونيكان ميباشد ؛ وكسيكه احكام روحاني بر أو غلبه داشته باشد ، از أولياء اللّه درشمار است وأصحاب اعتدال أسمائي غيبى الهى كه أهل تسنيم بوده وگنجينهداران مفاتيح غيب محسوبند ، بمرتبهء سوّم هدايت اختصاص دارند ، وأهل هدايت ظاهري وباطني مورد تذكّر به اقسامى چند تقسيم شدهاند ، وتعداد آنان بشمارهء أوليائي است كه با تعداد مراتب اعتدال طبيعي وروحاني منطبق بوده وسيصد وسيزده تن ميباشند والبتّه اين تعداد از حيث أصول اقسام أهل هدايت ظاهري وباطني درشمارند ونه امّهات أصول كه از نه تن تجاوز نميكنند ؛ وعلاوهبر مهتديان مزبور ؛ برخى ديگر را نيز بايد در عداد آنان درآورد كه عبارتند از :
1 - آنانكه از حيث رسولان ، ملكي يا بشرى تنها در نفس آنها بوده ويا غير از آنان است ؛ بهدايت نائل آمده ونهايت امر آنها مسجد الأقصى در نزد سدرة المنتهى ميباشد ؛ البتّه در بين اين مهتديان تفاوتى بس بزرگ وجود دارد ؛ زيرا در آنان كساني هستند كه در نهايت امرشان از آسمان اوّل درنگذشته وهيچگاه مخاطب بخطاب الهى نگرديده وهيچ رسول ملكي هم بر آنها وارد نميشود . وبرخى از ايشان نيز مختصّ به آسمان دوّم وبعضي بسوّم وبالأخره تا مسجد الأقصى در نزد سدرة المنتهى ميباشد وديگر برتر از مسجد مذكور فاقد تشريع تكليفي بوده وملزم بسير در صراطي معيّن كه بقهر وتعبّد طىّ كنند ، نخواهند بود .
2 - بعض ديگر بكلام هر پيشوايى كه مأمور از جانب حقّ بوده وبا بصيرت بارشاد ودعوت ميپردازد ، هدايت ميگردند .
3 - برخى هم بصور افعال حقّ كه همان آيات آفاقي وانفسى است هدايت يافته وبكمال مرزوق خود واصل ميشوند .
4 - جمعى نيز بدانچه فرستادگان خدا عمل كرده وهر متبوع محقّى انجام داده است ويا هر واضع شريعت سياسي وعقلي ، طبق مقرّرات رسل عمل كرده اهتداء يافتهاند ؛ ليكن با توجّه بدينكه واضع آن شريعت ، قواعد وأصول وقوانين آنرا از خود ابداع كرده
و
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 974
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٩٧٤