عبادت ونفس أطاعت از حقّ است ؛ پس در يك صلوات چندين فايده واثر مطلوب است كه از ثواب آن نميتوان در غفلت ماند . برخى از مفسّران عقيدة دارند كه هرگاه مؤمن حقيقي وراه يافتهاى از خدا طلب هدايت ميكند ؛ مقصود أو نفى خودبينى وشكست نفس وأميال دنيوي وخودخواهى است ؛ وهدايت در مورد مزبور بمعناى عدم اعتماد بر خود وترس از تلبيس إبليس ونفوذ أو در دل وگاهى هم از حيث تكيّه كردن بر طاعات واعتماد بر عبادات ميباشد كه بتوكّل آدمي لطمه زده واز هدايت أو ميكاهد ؛ ولذا با هر عنايتى از حقّ وهر هدايتي بر بندهء عارف ، واجب است ، كه عنايتى ديگر وهدايتي برتر از خدا بخواهد وهرگز بر عبادات خود تكيّه نكند ، ومهمترين مسئله ووجهي كه در كسب هدايت از حقّ ، به استعانت از أو ، متصوّر ميباشد ، ادراك هدايت است كه بنده باعطاء آن از خدا غافل نمانده وبمعرفت عالمانه ودانشى حكيمانه آنرا بتمام معنى وحقيقت آن ودر هر مرتبهاى كه هست دريابد ، تا از تقليل وتكثير وكمّ وكيف واختلاف درجات آن دانا ومتوجّه بوده وبخلوص نيّت در عبادت واستحقاق هدايت برتر بكوشد وبمجاهدات عملي ونفساني واستهداء بىشائبه بيفزايد ، ودر مواردى نيز « إهدنا » را در دعاى خود بمعناى « أرشدنا وثبّتنا » بكار برده وبقول راغب أصفهاني « إهدنا » را بمعنى : « وفّقنا بتوفيق الهداية » واستقامت در سلوك إلى اللّه بداند ؛ زيرا بدون كفايت فيض الهى بر عبد ، عبور در اين راه يا صراط مستقيم ميسّر وممكن نبوده واز آفات شيطانى مصون نخواهد ماند ؛ وبتعبير ديگر اگر توفيق پروردگارى رفيق آدمي نگردد ، نه هيچ دعايى باجابت ميرسد ونه هيچ طريقي بهدف ؛ ولذا بايد از مكايد شيطانى برحذر بود ودر مواردى هم « إهدنا » را بمعنى « إعصمنا وأحرسنا » دانست ، تا بتوفيق عصمت از گناه ودر حفظ الهى بودن ، بحقيقت هدايت ، اعمّ از دلالت وارشاد ودعاء واستعانت وثبات قدم در خلوص نيّت وعمل بعبادت وازدياد أنواع آن دست يافته واز استيلاى شهوات وقاطعان طريق در مسير وصول بحقّ در امنيّت كامل بسر برد .
برخى از علماء نيز « إهدنا » را بمعنى « قدّمنا » دانستهاند ومراد آنان در پيش داشتن راه راست ويا مقدم ومقدّم بودن در صراط مستقيم است ، وبعضي هم از « إهدنا » وضوح وروشنى راه را خواسته وآنرا بمعنى « بيّنّا » استعمال كردهاند ، ودر اينصورت بقول عارف سبزوارى ، ملّا حسين كاشفي ؛ چون راهها وطرق إلى اللّه بعدد نفوس خلايق است ، وسالك نميداند كه پيمودن چه طريقي بصلاح اوست ؛ از خدا ميخواهد كه ويرا
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 968
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٩٦٨