حاشا كه دلم از تو جدا خواهد شد * يا با كس ديگر ، آشنا خواهد شد
از مهر تو بگذرد ، كرا دارد دوست ؟ * وز كوى تو بگذرد ، كجا خواهد شد ؟
ليكن انسانها در عين عظمت مقام ومرتبهء انساني وشمول بأنواع هدايتهاى الهى ، از حيث استعداد ذاتي واستدعاى علمي در أعيان ثابتهء خود متفاوت ومختلفند ، وحضرت رسالتپناهى در پيرامون آنان فرمود : « النّاس معادن ، كمعادن الذّهب والفضّة » وبهمين دليل مسير هريك نيز متفاوت بوده وآنچه در آنها قابل ملاحظه ميباشد ؛ اينستكه همه بالمآل در حركت ذاتي استكمالى وحبّى وعشقى إلى اللّه بوده واگرچه در طىّ اين مسير موصوف به تند وكند ونقص وكمالند ؛ ليكن بصدق كريمهء :
جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ *
همگى در نهايت واصل بحقّ گرديده وبدانگونه كه آنحضرت در تشييع جنازة يكى از أصحاب فرمود : « إهتزّ عرش الرّحمن لموته » جميع موجودات از عالي ودانى از أو آمده وبسوى أو برگشت خواهند كرد ، واختلاف موجود ، در قرب وبعد از حقّ ودر مظهريّت أسماء وصفات اوست ؛ پس چه بهتر كه با استعانت از حقّ واهتداء بدو ، بسير خود پرداخته وجز بصراط مستقيم ومورد هدايت الهى حركت نكند ؛ تا خداوند برحمت واسعهء خود بر أو منّت نهاده وتحت ظهور اسم منّان وهادي بهدايت أو پردازد .
بارى ، انسان پس از بلوغ بسنّ تكليف وتعهّد بشريعت حقّه كه جز از مجارى أهل بيت عصمت وطهارت ( ع ) قابل پيروى وتقليد وعمل نيست ؛ بايد لمحهاى از اهتداء واستعانت از حقّ باز نايستد ولحظهاى را بغفلت از خداوند واحكام ديانت حقّهء أو وپيامبرش در شبهه وترديد بسر نبرده ودر طاعات يا جوهرهء عبوديّت ، بكنه ربوبيّت خاصّهء خود واصل آمده وبداند كه جميع مخلوقات غير از تنوّع تجلّيات ذات أقدس الهى وأسماء وصفات وافعال وآثار أو نبوده وبتعبير بهتر در كلّ هستى تنها يك حقيقت قابل نيل وقريب المنال وجود دارد وبس ؛ كه جز به آستان أو سجده نبايد كرد ، وآنهم حضرت واجب الوجودي ميباشد كه هستى را از وجود خود انباشته ووجود وبه تبع وجود ، همهء ايجادات نيز از أو بوده وسيماى الهى حضرت أو در تعيّنات أسمائي وصفاتى وافعالى وآثاري در همهچيز وهمهجا جلوهگر است ؛ وبقول عارف كامل ملّا عبد الرّحمان جامى عليه الرّحمه :
در مذهب أهل كشف وأرباب خرد * سارى است أحد ، در همه افراد عدد
زيرا كه عدد ، گرچه برون است ، ز حدّ * هم صورت و ، هم مادّهاش ، هست أحد