مستقيم تا نهايت حركات انسان حافظ أو براه صواب پروردگارى ميباشد وهدايت حضرت حقتعالى وازدياد آن در هر عالم ومرتبه ودرجهء آن ، انسانرا از افراط وتفريط بدور داشته ودر حدّ اعتدال در نيل أو بغايت واز غايت بغاية الغايات تأثيرى سازنده دارد .
پس كريمهء :
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
بيانى است براي استعانت واعانهء مستقيم حضرت حقتعالى واين كريمه وما قبل آن :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
بمنزلهء سوآل عبد از حقّ وپاسخ حقّ بعبد است ، وبقول يكى از عرفاء شامخ كه عقيدة دارد : آنگاه كه عبد ميگويد :
« اهْدِنَا الصِّراطَ »
حقّ ميپرسد : كدام صراط ؟ ؛ وعبد ميگويد :
« الْمُسْتَقِيمَ »
وچون صراطها بسيار بوده وهمگى آنها از خداست ؛ چنانكه منقول است : « الطّرق إلى اللّه بعدد نفوس خلائقه » بنده با زبان عبوديّت خود گويد :
« الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
باز حضرت ربّ الأرباب فرمايد : جميع صراطها مستقيمند ، زيرا غايت آنها همه بسوى خداست ؛ پس در بين صراطهاى مستقيم ، كدامين صراط مقصود تست ؟ ؛ بالأخره عبد گويد :
« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ »
يعنى آن صراطي كه متنعّمين را در آن بنعمتهاى ظاهر وباطن وصافي وخالى از شوائب وكدورات بهرهمند كردى واز ضلالت ونكبات وورطههاى شبهه وترديد رهانيدى .