رهنمونى كند ، أو بصراط مستقيم ودين اللّه هدايت يافته وبحقّ رسيده است ؛ ولذا غير از كريمهء مورد تفسير ، يعنى
« اهْدِنَا »
آياتي ديگر نازل است كه هدايت را بصراط مستقيم وراه خاصّ حقّانى والهى معرفى كرده است كه از باب مزيد استشهاد بچندين آيهء آن استناد ميگردد : نخست كريمهء واقعه در سورهء نساء كه فرمايد :
« وَلَهَدَيْناهُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً »
كه در سورهء والصّافات :
« وَهَدَيْناهُمَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
نازل گرديده ودر سورهء بقره :
« وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
آمده وبالأخره در آيهء :
« وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
در سورهء شورى ونيز كريمهء :
« يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » *
دلالت بر مورد بر حقّ وراستين راهنمائى الهى دارد ، كه جز براه راست توحيد ومعاد ودين اللّه نميباشد .
امّا در قرآن حكيم آياتي نيز در هدايت أنبياء ورسل الهى بر صراط مستقيم وراه خدا كه اقصر فاصله از خلق تا حقّ است ، نازل گرديده است ودر آن آيات بحضرات موسى :
« وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْهُدى »
وإسحاق ويعقوب :
« وَوَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنا »
وبدنبال همين كريمه فرمايد :
« وَنُوحاً هَدَيْنا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ داوُدَ وَسُلَيْمانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسى وَهارُونَ »
ودر آيهء ديگر بدنبال آيهء بالا نازل است :
« وَزَكَرِيَّا وَيَحْيى وَعِيسى وَإِلْياسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ »
وسرانجام در همين سوره بذكر نامهاى إسماعيل واليسع ويونس ولوط وآباء وذريّات ، وبرادران آنان ، پرداخته وجملگى را در عداد مهتديان بصراط مستقيم شناخته است وفرمايد :
« وَهَدَيْناهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
وسرانجام خداوند تعالى ارادهء خود بر هدايت جميع مخلوق را أصل محقّق وعلّت أصيل رهنمونى دانسته وفرمايد :
« فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ »
ونيز در سورهء روم آيهء 29 نازل است :
« فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ »
ودر آيهء 22 از سورهء جاثيه آمده است :
« أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلى بَصَرِهِ غِشاوَةً ، فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ ؟ »
يعنى : آيا آنكه هوس خود را خداى خود دانست وبهواى نفس گرويد وخداوند بعلم ذاتي وأزلي خويش ويرا گمراه كرده وبر گوش ودل أو مهر نهاد وپردهء گمراهى را بر چشمان أو افكند ، آيا ديدهاى كه اگر خدايش هدايت نكند ، چه كسى بهدايت أو خواهد پرداخت ؟ ؛ وپس از ذات حقتعالى كيست كه برهنمونى أو پردازد ؟ .
با توجّه بمبحث مورد تحقيق واينكه هدايت وضلالت از ذات خداوندى وعلم وارادهء اوست ؛ مسئلهء قابل تحقيق اينستكه بدانيم : خداوند تعالى در علم ذاتي خود ، چرا