تحقيق در كريمهء : « وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى » :
در اين كريمه خداوند متعال نفس نفيس نبوي ؛ پيامبر خاتم ( ص ) را مخاطب قرار داده ، فرمايد : اى رسول من در پيرامون شخصيّت خود از زبان من بشنو ، تا ترا بكمّ وكيف نفست آنگاه كنم ، وتو گذشتهء خويش را بمعرفت كامل دريابى ؛ ولذا مخاطب سورهء الضّحى تا به آخر آن ؛ شخص شخيص پيامبر أكرم است ؛ ليكن نظر ورأى مفسّران در محتوى وفحواى اين كريمه با يكديگر متفاوت بوده وبيشتر بنا بمشرب عقيدتي وتفسيري خود ، باظهارنظرهايى پرداختهاند وما در تفسير اين كريمه ، ببحث وتحقيق وبيان نظر صواب مىپردازيم :
1 - اين سوره در مكّه نازل گرديد وابن جريج گويد دوازده روز وحى نازل نگشت ، آنگاه سورهء والضّحى بر پيامبر وحى شده وابن عبّاس گويد از آخرين نزول ، پانزده روز گذشته بود ومقاتل گويد چهل روز ، وبهروجه آنچه مسلّم است اين سوره پس از تأخيرى در نزول آيات بر رسول خدا نازل گشت ؛ ودر آن خطاب به نبىّ أكرم فرمايد : والضّحى ، يعنى سوگند بروز روشن وچاشتگاه وبشب كه آرام يابد ، خداوند هرگز ترا در هيچ حال فرو نگذاشت وبر تو خشم نگرفت ، والبتّه آخرت براي تو بهتر از دنيا بوده ، وبزودى پروردگارت بتو عطا خواهد كرد ، تا خشنود گردى . آيا ترا يتيم نيافت ؛ پس پناهت داد ؟ ؛ وآيا تو گمگشته نبودى وبهدايتت رساند ؟ وآيا تو بىچيز وفقير نبودى وتوانگرت گردانيد ؟ ؛ پس يتيم را قهر مكن وگدا را مران وبنعمت پروردگارت سخن بگو وحديث كن . امّا آيهء :
« وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى »
را برخى بغفلت وبخود نبودن پيامبر أكرم ( ص ) از معالم ومعارف واحكام شريعت تلقّى كردهاند ، كه بالأخره حضرت حق - سبحانه وتعالى - ويرا بدان هدايت فرموده است ؛ چنانكه در آيهء ديگر نازل است :
« وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ »
كه در چنين بخود نبودنى صراحت كامل وواضح دارد ؛ ودر جاى ديگر فرمايد :
« ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَلَا الْإِيمانُ »
وبهمين دليل گفتهاند :
« وَوَجَدَكَ ضَالًّا »
يعنى اى پيامبر ترا در بين قوم گمراه وسرگشته يافتيم ، وما آنقوم را بوجود ورسالت تو هدايت كرديم ومراد از ضلالت در كريمهء موردنظر ، مخفى بودن قدر ومنزلت ومقام پيامبر ( ص ) در ميان أقوام عرب در دوران جاهليّت وحتّى پس از ظهور اسلام ميباشد ؛ ولذا آنها بشرف وشأن محمّد بن عبد اللّه ( ص ) در نزد خداوند تعالى پى نبرده ونسبت بدو در جهل ميزيستند ؛ تا خدا با تنزيل آيات الهى وكرائمى در وصف
و