فصل دوّم مباحث كلامي در تفسير آيهء اهْدِنَا
مصلّى ناگزير است كه مؤمن باشد وبا ايمان بخدا ورسول أكرم ( ص ) وديانت فخيم اسلام نماز گزارده وبشرايط ايمان عمل كند . از سوى ديگر هر مؤمني نيز بسبب اهتداء وجستجوى طريق موصل بحقّ ، مهتدى بوده ودر نتيجة بهدايت قبول اسلام وايمان بخدا ورسول أو ( ص ) نائل آمده است ؛ وآنگاه كه در نماز ودر مقام قرائت سورهء فاتحة الكتاب ميگويد :
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
چيزى را از خدا ميطلبد كه پيش از اين آنرا داشته ، يعنى هدايتي را از ذات حقتعالى طلب ميكند كه در أو موجود بوده وبالمآل بدنبال تحصيل حاصل است كه از نظر عقلي محال مينمايد . أهل كلام بدين اشكال از وجوهى پاسخ گفتهاند كه به آوردن وتحقيق در هريك مبادرت ميگردد .
وجه اوّل : مراد از تكرار
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
، پس از ايمان آوردن بخدا ورسول أو ( ص ) ، طلب اخلاق فاضله از خداوند متعال بوده ونه هدايت رهنمونى بدين اللّه كه براي كفّار ومشركان لازم است . چنانكه پيغمبر اسلام ( ص ) در هر روز بجز در نمازهاى واجب ومستحبّ ، چندين بار اين آية را تكرار وبنفس خود تلقين ميفرمود ، وحضرت نوح - على نبيّنا وآله وعليه السّلام - نيز هربار بمفهوم اين كريمه مبادرت ميكرد ، تا حالت غشى وبيهوشى بدو دست ميداد ؛ پس مراد از قرائت آن واهتداء از خواندن آية ، ايجاد ملكه راسخهء عبادت واستعانت وطلب رهنمونى از حضرت حقّ است ؛ مگر براي كفّار ومشركانى كه در مقام تحصيل ايمان وفرار از كفر وشركند .
وجه دوّم : دانشمندان علم الأخلاق در حكمت عملي بدين معنى محقّق رسيدهاند كه