بذل نهايت جهد در عبادت ميباشد ، وآنچه در جميع امّت اسلامى مورد اتّفاق نظر وتأييد همگان است ، وجوب قلبي اين حقايق بروجه صدق ويقين بوده ، وبرخى نيز نصيحت را مدار دين وعبوديّت دانند ، بطوريكه ايقاع عبوديّت را بروجه مطلوب ، منوط بدان دانسته ومورد رضايت پروردگار شناسند ولذا امر به نصيحت واندرز را اصلى واجب وكمالى شايستهء مرتبهء مقرّبين دانند .
بارى ، عبادت ، تنها ربط ونسبت بنده بپروردگار خود بوده واز مقدّمات لازم آن تورّع است ؛ زيرا پارسايى نخستين شرط صحّت معنوي پرستش بوده ودر اثبات اين شرط از پيامبر أكرم ( ص ) روايت شده است كه به أبو ذر غفارى فرمود : « كن ورعا ، تكن أعبد النّاس » .
يكى ديگر از شرايط تحقّق معنوي عبادت ، استكانت عبد واظهار مسكنت وذلّت اوست وآنچه از جميع بزرگان أولياء رسيده اينستكه تفرعن واستكبار وگردنكشى اگرچه بمقدار بسيار اندك ، موجب سقوط درجهء عابد از پرستش حضرت حقتعالى است ؛ وبهمين مناسبت طاووس يماني گويد كه در مسجد الحرام شدم ، وحضرت امام همام ، زين العابدين وسيّد السّاجدين ( ع ) را ديدم كه نماز ميكرد ودعايى ميخواند . با خود گفتم كه أو از أهل بيت نبوّت بوده وگوهريست از گنج خانهء رسالت ؛ نزديك أو شده وگوش بر دعاء أو دهم وچنين كردم وشنيدم كه آن عابد الهى وآن مستغرق پرستش در اقيانوس لا يتناهى چنين ميگفت : « الهى عبيدك بفنائك وأسيرك بفنائك ؛ مسكينك بفنائك ، يشكوا إليك ما لا يخفى عليك » طاووس يماني گويد : اين دعا را ياد گرفتم ، وديگر هيچ سختى وامر صعب ومشكلى بر من پيش نيامد ، مگر اينكه با خواندن اين دعا از آنها فرج يافته وبگشايش پيوستم . امّا بدانگونه كه در عبادت ، رعايت شروط اثباتى وتحقّقى در صحت ظاهر وباطن آن لازم مىنمايد ، عابد حقيقي بايد برعايت أمور محرّمه وتكرار آنها در حدّ ملكه راسخه شدن در نفس خود پردازد ، وگرنه عدم مراعاة آنها بمنزله راهزنى مخفى از نظر است كه در وقت مناسب حمله كرده وسرمايهء آدمي را بسرقت ميبرد ، واين أمور عبارتند از : كبر وريا وعجب ورعونت وحسد وغفلت ونفاق وكفر ومعاصي كبيره وصغيره وشكّ ونفاق وشرك وتوابع آن ، كه بيشترين اينها مربوط بمعاصى قلبي بوده وهمين گناهان موجب جلب غفلت از بسيارى طاعات گرديده وسبب نابودى شرايط عبادت صحيح وجامع ميشود ؛ وحتّى علّت عدم توجّه بعبادات
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 913
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٩١٣