نگرديده است ؛ وملاك صحّت صدور واستناد كلام وعبارتى به ائمّه ورسول أكرم ( ص ) همين انطباق آنها با معائير وضوابط عقلي ميباشد ؛ وبهمين ملاحظه عقل ونقل مؤيّد يكديگر بوده وتنها ديانتى كه از پيشرفت علم وترقّيات عقلي انسان هراسى نداشته وبلكه آدميان را به تحصيل مباني وأصول وفروع آنها ترغيب وتشويق كرده است ، همين ديانت فخيمهء اسلام ومذهب فاخر وتعالى أهل بيت عصمت وطهارت است كه مثلهاى اعلاى الهى درشمارند ؛ وتا هستى باقي وخداوندى در سمت آفريدگارى است ؛ روش وطريقهء آن بزرگواران ملاك اعتلاء جوامع انساني وسند محكم در اكتساب واستكمال علوم عقلي ميباشد وبرخى از متشرعان ناقص عقل وسطحى ونادان كه بتحريم معارف استدلالي وتضعيف احكام عقل ومنطق پرداختهاند ؛ از راه ورسم مذهب بر حقّ ومطلق الهى بدور افتاده وبالأخره گرفتار انحراف از طريق صواب وهدايت گرديدهاند ؛ أعاذنا اللّه تعالى من شرورهم وآفاتهم .
كوتاه سخن اينكه : علم به دين اللّه داراى دو مرتبه است : يكى معارف وعلوم مربوط بثواب وعقاب ، امّا نه از فروع مورد بحث وتحقيق فقهاء ، بلكه علم بملائكة ورسل وكتب الهى كه بنابر قول محقّقان يكصد وچهار كتاب بوده وجميع آنها در زبور داود وتورات موسى وإنجيل عيسى وقرآن محمّد - صلوات اللّه عليهم أجمعين - فرآهم آمده است ؛ وديگرى ، علم بديانت وأمور شرعي كه در نهايت منجر ومنتهى بصراط مستقيم گرديده وانسان از اين دو مرتبه ، بمبدء ومعاد وسير إلى اللّه واستكمال نفس جزئي واتّحاد با نفوس كلّيه وعقول قدسيّه وبالمآل با عبور از مراتب علم اليقين وعين اليقين وحقّ اليقين ، بلقاء اللّه وفناى كلّيه يا فناء عن الفناء وبقاى حقيقي واتّصال بربوبيّت خاصّهء خود نائل ميگردد .
امّا اين دو مرتبه را نيز مراحلى است كه مرحلهاى از آن بأصحاب يمين مربوط است ومرحله ديگر از سابقين ومقرّبين بوده ؛ وهريك از ايندو مرحله ، داراى احكام واوصافى خاصّ خود ميباشد كه باختصار در توضيح وتفاوت آنها مبادرت ميشود : 1 - مرحلهء أصحاب يمين عبارتست از أداء واجبات وبترك گفتن محرّمات وانجام دادن مستحبّات ومندوبات ، واجتناب از مكروهات وتقويت مباني عقلي وضوابط الهى در انتخاب أمور مباحه ومنطبق با خرد كلّى ، كه شرع را در آنها حكمي بردّ واثبات نيست . 2 - امّا مرحلهء مقرّبين وسابقين عبارتست از قيام بواجبات ومندوبات وترك محرّمات
و
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 911
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٩١١