لمعات ولوامع گذشته مورد فحص وغور وتحقيق وبررسى دقيق قرار داديم .
بارى ، حضرت رسول أكرم ( ص ) در حديث جبرئيل ، احسان در عبوديّت را در اين تعريف كرده است ، كه عابد عارف آنچنان مستغرق در عبادت حقّ - جلّ شأنه - باشد كه گويى خدا را مىبيند ، ولذا در پاسخ سائل فرموده است : أن تعبد الله كأنك تراه ، فإن لم تكن تراه فإنه يراك پس اگر عبد در پرستش خود برؤيت پروردگار عالميان نرسد ؛ بايد بداند كه حضرت حقّ أو را مىبيند وبكمّ وكيف عبادت أو عالم است . بنابراين ؛ استغراق عابد در پرستش خداوند متعال ، خود موجب رؤيت حقّ است ؛ واگر بدليل حرف « كأنّ » نتوان برؤيت حقيقت اللّه رسيد ، ميتوان بچيزى در حدّ شناخت أو نائل آمد ، وبهروجه مفادّ اين حديث ، عابد را برؤيت حضرت حقّ ، اگرچه در حدّ معرفت أو ، نويد داده وآدمي را بغايت شرف عبادت كه ديدار معشوق أزلي وأبدى است ؛ مطمئنّ ميكند ؛ ليكن بايد دانستكه اين استغراق در عبادت نيز خود بخود فرآهم نخواهد شد ، مگر برياضات لازمه ومشروعه ، وبهمين مناسبت در حديث ديگر فرمايد : « أفضل الأعمال أحمزها » ومراد از اعمال نيز طاعات است ونه هر عمل دلخواه ، ولذا هر گروهى از عبّاد در مقام عمل بطاعات الهى وعبادت ، بگونهاى موافق يا مخالف شرع عمل كرده وبرحسب دستور رهبر وپير وشيخى ، در طريقي رهسپار گرديده است كه وصول أو بحقيقت ، مورد ترديد وتأمّل عقل ونقل بوده وسرانجام عافيت آنان از نظر مباني توحيد وديانت مقدّس اسلام وتعليمات ائمّهء معصومين ، عليهم السّلام ، مشكوك است ؛ در حالي كه قرآن حكيم وأحاديث رسول أكرم ( ص ) وامامان بزرگوار وحكماء الهى وعرفاء شامخ ، راه را بوضوح بروى آدميان برگشوده وبرهنمونى در طريق معرفة اللّه وعبادت أو در غايت اهتمامند .
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 897
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٨٩٧