تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 882

مساهمون:

ص٨٨٢
بارى ، همين صورت ممتاز علمي يا عين ثابت ، موجب علم حضرت حقّ به انسان بوده ، بدانگونه كه صورت ربّ انسان هم عبارت از صورت علم خداوندى بذات وشؤون ذاتي خود ميباشد ؛ وامّا اگرچه عبارات در تعريف حضرت أحديّت جمع مختلف نمايد ؛ همگى آنها از حيث حقيقت امر ومعنى صحيح بوده ؛ اگر حقيقت انسان كامل الهى را ، از حيث صورت ظاهري مظهر أحديّت جمعى ولوازم آن بدانيم ؛ درست بوده وبدون اشكال مىنمايد ؛ واگر حقيقت مزبور را برزخ بين دو حضرت الهى ووجودي عيني وخارجي يا انسان كامل شناسيم ؛ چون انسان كامل مشتمل بر جميع احكام امكاني است ؛ سخنى بخطا نگفته‌ايم وصحيح ميباشد ، واگر حضرت أحديّت جمع را آينهء هردو حضرت ، يعنى صورت حقّ وانسان كامل ؛ امّا بدون تعدّد وبوحدتى حقّه دانسته وحدّ فاصلى در ميان ايندو قائل نشويم ، باز هم درست بوده ودر گفتار خود صادقيم . سپس بايد دانستكه : انسان كامل در هر عصر از حيث يكى از دو وجه مرتبهء أحديّت جمعى ؛ يعنى غيب ذات حقّ ؛ وعين خارجي وأحوال آن ؛ وبتعبير ديگر دو وجه يلي الحقّى ويلي الخلقي دارد ؛ گاهى از غيب ذات وشؤون يا حقايق أسماء به « نحن وإنّا ولدينا » ترجمه وحكايت ميكند ، وگاه ديگر بزبان جمعيّت خصوصي ومحتواى ذاتي خود - از اجزاء وخصائص وصفات - وقواى روحاني وجسماني طبيعي به « نعبد ونستعين وإهدنا » ترجمه نموده وبعبارت ديگر انسان كامل بهردو مرتبهء كمالى ياد شده احاطه واشراف دارد ؛ ومشتمل بر عوالم غيب وشهادت وروح وجسم وعموم وخصوص وفعليّت وايجاب واجمال وتفصيل ميباشد ؛ واز همين معنى جامع وكامل است كه ما به أسرار ربوبيّت وعبوديّت حقّه وسرّ عبادت وتوجّه وطلب واستعانت ورستگارى وحرمان پىبرده ومتوجّه ميشويم كه هر عابدى از حيث فرع وخلق بودن ، به اصلى الهى توجّه دارد كه بدان از غيب مطلق ذات حقّ تعيّن يافته ودر آينهء تمام‌نماى انسان كامل الهى منعكس است ، واين انعكاس ؛ هم جامع عرصهء امكان ومقتضيات ولوازم آن ميباشد وهم نمايندهء غيب ذات وأسماء وصفات حقّ بوده وبهمين اعتبار فقط خدا را پرستيده وبالذّات متوجّه بدو ميگردد وبتعبيرى قرآني ، جملهء « منه بدأ وإليه يعود » را در آيهء
كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ
ميتوان دريافت ؛ وبهروجه ، آينهء وجود انسان كامل وجامع ، صورتي از ربّ وعبد وخالق ومخلوق را مىنمايد كه بقول عارف بزرگ ، سحابى استرآبادي :
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 882 | غلامحسين رضانژاد