منحصر ميگردند : يك قسم مختصّ كسى است كه احكام روحاني در وجود أو بر طبيعي غلبه دارد ؛ بطوريكه قواى طبيعي در أو تابع قواى روحاني بوده وگاهى مستهلك در آنند ؛ وقسم دوّم بجمهور خلق اختصاص داشته وعكس قسم اوّلند ؛ يعنى قواى روحاني در آنها مغلوب قواى طبيعي ميباشند ؛ وقسم آخر ، مختصّ بكاملان است كه طبق كريمهء :
« أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ، ثُمَّ هَدى »
خداوند نخست بخلق افراد انساني پرداخته وسپس بهدايت تكويني وتشريعي آنها مبادرت كرد ، ومراد از كاملان كساني هستند كه ارادهء الهى آنانرا بمظهريّت تمام جميع أسماء ولوازم آنها مشرّف داشته والبتّه اين جماعت كسى جز حضرت رسول خاتم ( ص ) وأوصياء محمّديّين نخواهند بود ولذا علماء امّت وتابعان شريعت حقّه نيز كه از فاضل طينت ائمّهء معصومين سرشته شدهاند ، از خصائص قرب عند اللّه وكمال وجودي آنان برخوردارند ؛ وبالآخرة بايد متوجّه بود كه حكم آمر واسم غالب بر جميع مراتب وطبايع ، جارى است وبرخى از آدميان بسلطنت بر قواى طبيعي دست يافته وجامع بين تنزيه وتشبيه گرديده ودر عين منزّه بودن مشبّه ودر عين تشبيه ، منزّه ميباشند ؛ وكسيكه بمراتب وجود وحقائق أسماء اللّه عارف گرديد ، آنگاه به أسرار عقائد وشرايع وأديان وآراء ونظريّات واحكام الهى واقف شده وخواهد دانست كه عبادت هر انساني مقيّد به أوصاف ظاهري وباطني ومظهريّت أو از أسماء الهى بوده وهر اسمى كه در مقام ظهور بر وجود أو غالب شود ، قبلهء آن شخص نيز همان اسم است وعبادت وعبوديّت وى بر مقتضاى آثار واحكام اسم غالب بر أو ميباشد ، وبقول عارف بزرگ ، مير مختوم :
آنكس كه جز أو نيست بعالم موجود * قيّوم وجود است وهم أو أصل وجود
در هر اسمى ، اگرچه خود را ، بنمود * از اسم ، كجا شود ، مسمّى معدود
بهروجه ، هركس ودر تحت هر اسمى از أسماء غالبهء حقّ بر وجود ، بپرستش خداوند متعال پرداخته وبستايش وثناء وتسبيح ودعاء ذات بيزوال حقّ اشتغال يابد ، اگرچه مصداق حقّ را گم كرده وبعبادت أوهام وأصنام پردازد ، فىالحقيقه چيزى يا كسى جز وجهي از وجوه اللّه - تعالى شأنه - را نپرستيده وبقول رضى الدّين آرتيمانى :
يارى كه تمام ، پاى بستم أو را * بىمنّت جام وباده ، مستم أو را
گفتا ، مپرستيد بغير از من كس * غير از تو كسى كو ؟ ، كه پرستم أو را
لمعهء هفدهم :
انسان از تركيب روح با جسد آفريده شده وجسد بمنزلهء مركب
و