از تو تنها استعانت در أمور مىخواهيم ونه كسى ديگر ، ومعنى سوّم عبادت ؛ همان أطاعت از أوامر الهى است كه فرمود :
« أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ »
يعنى از شيطان أطاعت وپيروى مكنيد ؛ ولى دو وجه ديگر عبادت در زبان عرب وجود دارد كه در قرآن نيامده است ، يكى بمعناى اكرام وعزّت وديگرى بمعنى تجريد است ؛ ولذا عرب هرچيز عزيز وگرامى را « معبّد » خوانند ، بدانگونه كه حاتم طايى در مصراعي از شعر خود گويد :
« أرى المال عند الباخلين معبّدا »
يعنى مىبينم كه مال دنيا در نزد أهل بخل مورد كرامت وعزّت است ؛ وعبادت بمعنى تجريد يا برهنه بودن ، در شعر أعشى قيس آمده است :
« يجوب البوادي ، كالبعير المعبّد »
وبعير معبّد يعنى شتر برهنه ولذا مراد از ايّاك نعبد ميتواند ، بصرف تجرّد عابد وبرهنه شدنش از لوابس دنيوي وملابس كثرات عالم باشد ؛ ومعبّد بمعنى عزيز وگرامى هم در ايّاك نعبد ؛ ميتواند به عزّت الهى وكرامت حقيقت وجود وذات خداوندى حكايت داشته باشد وعبادت بهر پنج معنى را ميتوان در تفسير
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
مورد استعمال واستفاده قرار داد .
لمعهء سيزدهم :
چون
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
دلالت بر حصر خداوند متعال بعبوديّت وعبادت دارد ؛ بنابراين ، در كريمهء مباركه ، مقدّم بر
إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
آمد ؛ زيرا استعانت در أمور از حضرت حقّ ؛ بايد پس از عبادت عبد بوده وهيچ انسان كاملى عبادت خدا را براي نيل بحوائج دنيوي واستعانت در كارهاى مختلف وطلب نيازها ومشكلات خود نخواهد كرد ؛ اگرچه استعانت از حضرت باريتعالى ميتواند مربوط ومتعلّق عنايت حقّ بر عبد خود ، در خصوص عبادت وكمال عبوديّت أو نيز باشد ؛ وبهروجه تقدّم
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
بر
إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
بدينگونه كه در صحيفهء الهى مندرج است ؛ در معنى وحقيقت امر نيز داراى تقدّم بوده وحضرت زين العبّاد وامام سجّاد در دعاى بيستم صحيفهء مباركهء خود بنحوى متضرّعانه وملتمسانه وبا واسطه قرار دادن حضرت رسول أكرم ( ص ) از خداوند تعالى ميخواهد : « فلا أشتغل عن عبادتك بالطّلب ولا أحتمل إصر تبعات المكسب » يعنى خداوندا مرا از اشتغال بعبادتت بطلب روزى سرگرم مكن ، تا زير بار سنگين زيانها وبدى عواقب آنها نروم وبكسب أمور نامشروع نپردازم . پس با اينكه ايّاك نستعين ، ناظر به استعانت از خداوند مستعين است وعابد عارف در جميع أمور ومطالب ومسائل خود ، بايد بنحو انحصار آنها را از حضرت حقّ بخواهد ؛ ليكن اين درخواست ، مؤخّر بر عبادت حقّ بوده ودر مرتبهء دوّم قرار دارد ؛ زيرا عبادت خداوند متعال بر هرچيزى