بودن من ، اقرار كردى ومرا بدين حقايق ذاتي وصفاتى ستودى ، وجميع اينها حاكى از بعد وغياب تو از من بوده واكنون وقت آن فرارسيده كه غيبت بخطاب وبعد بقرب بدل گرديده وحجاب موجود رفع شده وبا تكلّم يا التفات از غيبت بخطاب بگويى :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
تا بعد مبدّل بقرب گردد . 2 - بهتر وعاليترين سوآل اينستكه بر سبيل گفتگو ومشافهه ، يا به سخن گفتن انجام شده وزبان ولب در آن بكار آيد ، وبهمين دليل است كه در ادعيّهء مأثوره ودعاهاى ديگر أنبياء عظام ورسولان كرام با خداوند متعال وپروردگار خويش ، سخن گفتن بصورت كاربرد لب وزبان توجّه شده وگفتهاند :
« رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا
، و
رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا *
، و
رَبِّ هَبْ لِي *
و
رَبِّ أَرِنِي » *
ودليل آن اينستكه نيّات ومقاصد در صورت ألفاظ وضعي بغايت ظهور ووضوح خود رسيده وجاى ابهامي در آن باقي نميماند ؛ ودر اينحالت ردّ سوآل سائل از خداوند وربّ كريم وجواد ومعطى بغايت بعيد نموده واز سوى ديگر عبادت ، نوعي از خدمت الهى است وخدمت در حضور أولى بوده واثبات كنندهء چنين خدمتي همان مشافهه ومخاطبه با كلمات
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
ميباشد . 3 - از ابتداى سورهء فاتحة الكتاب تا ايّاك نعبد ، مفيد معنى ثناى الهى وپروردگار يكتاست ؛ وثناء در غيبت أولى از حضور ميباشد ، واز ايّاك نعبد تا آخر سوره دعاء بوده ودعاء در حضور أولى وبرتر از غيبت است . 4 - آنگاه كه عبد شروع بنماز كرده وبا نيّت تقرّب بخداوند رحمان ميخواهد بصلاة پردازد ؛ پس از نيّت ، بذكر أنواع ثناء بر خدا مبادرت ميكند ؛ ودر اينصورت كرم وجود حضرت حقتعالى اقتضاء أجابت عبد را در تحصيل قربت بخود را داشته ، وأو را از مقام غيبت وبعد ، بحضور وقرب انتقال ميدهد ودر نفس وزبان أو كريمهء :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
را القاء نموده وبهمين سبب ، نيّت وقصد قرب إلى اللّه ، بفعليّت پيوسته وبكمال خود ميرسد .
لمعهء نهم :
در شرف عبادت ومقام اعلاى عبوديّت ؛ آيات وكرائمى قرآني نازل است ، كه توجّه محقّقان را بمفهوم ومعنى خود جلب ميكند ، وما در تحت دو بخش بذكر آنها خواهيم پرداخت : 1 - در اهميّت وشرافت عبادت در سورهء والذّاريات فرمايد :
« وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
كه در كريمهء مزبور آفرينش جنّ وانس بخاطر عبادت حقّ اوّل است ؛ آنگاه در سورهء طه آمده :
« إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا ، فَاعْبُدْنِي ، وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي »
يعنى : اى موسى ، من خداى يكتايم وهيچ خدايى بجز من نيست ؛ پس مرا عبادت كرده وبياد من نماز بگزار ؛ ونيز حضرت عيسى - على نبيّنا وآله
و