لازم براي تشكيل وجود أو عود كرده وبه نتايج قهري اعمال خود اعمّ از ثواب وعقاب رسيده وبالأخره راهى نيران ويا رهسپار جنان گردد . امّا نكتهء قابل توجّه لزوم سنخيّت بدن جسماني عود كننده با حضور عند اللّه ميباشد كه آخرت ويوم الدّين مناسبت وسنخيّتى با مادّه وعناصر دنيوي ندارد ؛ وچون دار الآخرة قرارگاه مجرّدات صرفه وحقايق بسيطه بوده وحتّى جهنّم وجنّات آن از مادّه ونيز از لوازم مادّى وعنصرى صورت نپذيرفته است ؛ چنانكه مالك وخازن ايندو هم از عناصر وقوّهء وجود وأمور عدمي متشكّل وموجود نگرديدهاند ؛ بنابراين ، لازم است كه بدن اخروى نيز همسنخ با آخرت بوده واز هيولى وصورت تركيبدهندهء جسم دنيوي بدور مانده ومتجرّد محض ، امّا بصورت جسم دنيوي باشد بطوريكه هركس أو را در دنيا ديده است ، زود وبنحوى كامل دريابد كه اين صورت ، همان شخصي است كه در دنيا ديده وبا أو معاشرت ومصاحبت داشته است ؛ ودرست مانند صورتيست كه انسان از دوستى در رؤيا بهبيند ، واز هيچ حيث كمترين ترديدى بخود راه نميدهد كه اين شخص مرئى در رؤيا ؛ عين همان صورت شناخته شدهء آندوست در بيدارى ميباشد ، ليكن البتّه صورت رؤيايى بسيار لطيفتر از صورت وجسد در حالت بيدارى بوده وچون خواب وبيدارى در دنيا ، تا بدين مقدار بأهم از حيث لطافت وتجرّد فرق داشته باشند ، بديهي است كه بنحوى بسيار شاخصتر ، بين صورت مادّى دنيوي با صورت اخروى ، فرق وتمايزى بارز وجود دارد كه غير قابل انكار است واين فرق ، درست فرقى است كه در ميان دنيا وآخرت از حيث مادّى وتجرّد محض بودن ميباشد ؛ ودر نتيجة جسم شخص معاد در يوم المعاد ، اگرچه عين جسميّت دنيوي وبا همان ابعاد سهگانه ميباشد ؛ ليكن مرتبهء دنيا وآخرت بأهم از لحاظ تجرّد ومادّى مقايسه نميشوند ؛ زيرا جسم اخروى مجرّد محض وبسيط بحت بوده وتنها فرقى كه با جسم دنيوي دارد ، در همين تجرّد ومادّيت است ، وگرنه جسم اخروى حائز كلّ كمالات وترقّيات وشكل وهيأت وصورت وفعليّات جسم مادّى دنيا بوده وجميع امتيازات شخصي آنرا در خود نمودار كرده ودر اين همانى بودن جسم اخروى شخص عود كننده با بدن عنصرى دنياوى أو كمترين اختلاف وتفاوتى موجود نيست ؛ وبهمين ملاحظات است كه جسم وصورت اخروى ، عين جسم وصورت دنيوي أو بوده وتنها فرق آنها در نداشتن عنصر ومادّه در جسم اخروى وداشتن آن در جسم دنيوي ميباشد ، وآنهم بلحاظ عدم صلاحيّت وشأن مادّه ، از حيث فقدان سنخيّت
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 834
مساهمون: غلامحسين رضانژاد
ص٨٣٤