تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 777

مساهمون:

ص٧٧٧
احكام وآثار آن كوكب را با « آن » تولّد شخص منطبق كند ، در صدق گفتار أو ترديدى نيست واين كار با تحصيل شروط آن امكان‌پذير است . بارى ، اضافهء ملك بيوم الدّين ، مانند اضافهء ملوك به زمان ودهر است كه گويند ملوك الزّمان وملوك الدّهر ويا سيّد عصره ، كه مراد مبالغهء در مدح وبزرگداشت بوده وبمعنى شاهنشاه أمور در يوم الدّين است ؛ ومالك از حيث عموم ملكيّت ، داراى كاربردى بيشتر از ملك ميباشد ، زيرا مالك ستور وچارپايان وأشياء ؛ مانند باغ وخانه وكاروانسرا واملاك ديگر صحيح است ؛ ليكن پادشاه حيوان وبهائم وباغ وخانه وغيره صحيح نيست ؛ مگر اينكه ملك بهائم مانند شاه يا ملكهء زنبوران از جنس خود آنها بوده وبنوع زنبور متّصف باشد ودر غير اينصورت هركسى غير از نوع زنبور ، ملكهء آنها نيست ، ومالك زنبور وبهائم وخانه وباغ درست بوده واتّصاف مالك در موارد مزبور ، بملك صحيح نيست .

2 - اسرار دين :

بطور مقدّمه بايد گفت كه حكماء الهى ، آخرت را يوم دين دانسته وآنرا بعبارت : « يوم الجزاء على الدّين » تعريف كرده‌اند . بنابراين ؛ دنيا دار العمل ، وآخرت دار الجزاء بوده ودنيا عالم حركات وانقلاب در أطوار وآخرت ، مأوى وموطن ودار القرار است ؛ وبرخى هم يوم الدّين را روز تحقّق اعمال دانسته وعقيدة دارند كه هر ما بالقوّه‌اى در اين روز بفعليّت كاملهء خود برگشته وپرده از حقيقت أشياء برداشته ميگردد ؛ وهر موجودى بغايت استحقاقى خود رسيده واگر دنيا را بمنزلهء پوست تصوّر كنيم ، آخرت ويوم الدّين همانند مغز آنست ؛ واز همين روى پيامبر أكرم فرمود : « الدّنيا مزرعة الآخرة » زيرا عارف حقيقي دنيا را مقدّمهء وعقبى را نتيجهء آن ميداند ، ومراد از وجود پوست ومقدّمه ومزرعه ؛ مغز ونتيجة وثمرهء آنست ؛ وبتعبير ديگر دنيا حجاب افعال وصفات وساتر سرائر وبواطن آدمي است ؛ در صورتيكه يوم الدّين وآخرت آشكار شدن عين باطن وكشف وبرداشتن ستر وظهور سرائر وبروز صفات ونتايج افعال واخذ پاداش اعمال نيك وبد وخير وشرّ است ؛ ولذا صاحب هر خوى راسخ چه در طاعات وچه در سيّئآت بوضوح وكمال آشكارا بمكافات متناسب وعادلانه رسيده وبمصداق :
« لا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ »
بهيچ موجودى جز آنچه استحقاق آنرا از خوب وبد وطاعت ومعصيت دارد ، داده نخواهد شد ؛ وهركس بثمرات حاصل از اعمال خير وشرّ خود نائل خواهد آمد واز نظر عرفانى هرچه را أعيان ثابته در مرتبهء