علمي در مورد ملك يا
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
پرداخته آمد وبنقل آيات قرآني وآراء أرباب معرفت وحكمت مبادرت شد ؛ در اين مبحث به ابراز نظريّهء خود در رجحان مالك نسبت بملك وادّلهء آن ميپردازيم :
1 - در آيات قرآني وكرائم الهى ، اسم فاعل ملك ، بضمّ ميم وسكون لام ، بر وزن طاهر ، يعنى مالك آمده است ، چنانكه در كريمهء نازل در سورهء آل عمران فرمايد :
« قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ ، تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ »
كه تكرار ملك بر وزن فلك ، ودارندهء آن بر وزن قابل ، بصراحت كريمهء مباركه معلوم است ؛ ودر آيات متعدّد :
« وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ » *
نيز واضح است كه مالك وحكمرواى آسمانها وزمين خداوند متعال ميباشد ؛ وامّا ربط واضافهء مالك را بروز جزا واينكه در آيهء واقعه در سورهء حمد ، اسم ملك نازل نشده ومالك نزول يافته ؛ ميتوان از صراحت كريمهء واقع در سورهء أنعام دانست كه فرمايد :
« قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ »
زيرا در اين آية روز نفخ صور در مالكيّت مطلقهء حضرت حقّ بوده ودر آيهء مزبور ملك بر وزن فلك وبضمّ ميم آمده كه فاعل آن مالك بوده وبمعناى اينست كه مالك يوم نفخ صور خداوند متعال است وبس ؛ ودر آيهء نازله در سورهء إسراء فرمايد :
« وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ »
يعنى در مالكيّت مطلقهء خود شريكي ندارد ؛ ودر سورهء حجّ آمده است :
الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ
يعنى مالك روز قيامت ويوم الدّين خداست كه بر سر كفّار حكم ميراند ، وباز در سورهء فرقان فرمايد :
الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ وَكانَ يَوْماً عَلَى الْكافِرِينَ عَسِيراً
كه از مقدّمات ومؤخّرات آيهء مزبور بصراحت معلوم است كه مراد از يوم ، روز جزاست ومالكيّت انحصارى آن از حضرت رحمان ميباشد ؛ چنانكه در كريمهء نازله در سورهء غافر نيز بهمين معنى بوضوح هرچه بيشتر اشاره شده است كه :
« لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ؟ ، لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ »
ودر همين سوره نيز نازل است :
« يا قَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ »
وآيات ديگرى كه مبيّن مالكيّت مطلقهء خداوند در روز جزا وقيامت است ؛ واز طرف ديگر در هيچجاى قرآن حكيم بنابر استناد به كتاب « المعجم المفهرس » « 1 » كلمهء يوم با ملك نيامده است ؛ تا به استشهاد بر آن ، بتوان نزول آنرا در آيهء نازله در سورهء حمد مورد توجّه ونظر قرار داد ؛ ولذا اين نويسنده بطور قطع وجزم
هامش
( 1 ) - تأليف فواد عبد الباقي ، كتاب الشّعب ، 1378 .