بسيار كمتر بوده وبويژه كه در هيچ قرآني مخطوط ومطبوع ، در كريمهء نازل در سورهء حمد ، اسم ملك وبصورت ملك يوم الدين ضبط وتحرير نشده است ؛ ليكن أستاذ شامخ وحكيم ورع ومحقّق عالىقدر ومتألّه بزرگ آية اللّه العظمى مرحوم ، سيّد محمّد كاظم عصّار تهرانى - أعلى اللّه تعالى درجاته في العلّيّين - در تفسير خود بر سورهء حمد ، ادّله وبراهينى در جهت تفضيل ملك بر مالك آورده است ، كه از حيث اهميّت بنقل ما حصل ومفادّ آنها بسنده كرده وسرانجام در رجحان يكى از ايندو اسم بر ديگرى در كريمهء مزبور خواهيم پرداخت ولازم بتذكّر است كه مرحوم عصّار برخى از نظريّات خود را از صدر الدّين قونوى گرفته است ؛ چنانكه محيى الدّين بن عربى در تفسير مختصر فاتحة الكتاب در كتاب « فتوحات مكّيهء » خود نيز ملك را بر مالك ترجيح داده وگويد :
« وصحّ له اسم الملك حقيقة » ولى بلافاصله بدنبال آن اضافه كرده است : « والملك على الحقيقة هو الحقّ تعالى ، المالك للكلّ ومصرّفة » ليكن پس از اين جمله ، باز هم به ملك يوم الدين اشاره ميكند .
1 - مالك بهر معنايى مورد قصد واقع گردد ، در تحت احتواء كريمه :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
است ، زيرا يكى از معاني ربّ ؛ مالك است ؛ ولذا عنوان مالك در ربّ مندرج بوده واگر قرائت مالك بر ملك ترجيح داده شود ، بگونهاى از تكرار مبادرت شده وبحكم لا تكرار في التجلّى ؛ در كتاب تشريع وتدوين هم به تبعيّت از كتاب تكوين ، هيچگونه تكرارى وجود ندارد وبهمين دليل بجهت فرار از محذور تكرار ؛ ناگزير بايد قرائت ملك را بر مالك ترجيح دهيم .
2 - با اينكه أرباب تفسير مالك را بدليل زيادت حرف الف بر ملك مرجّح دانسته وگفتهاند كه ثواب قرائت آن بيشتر از ملك است ؛ امّا ندانستهاند كه مالك از آيات رجاء بوده وملك از آيات خوف ميباشد ، وچون أمور رجائي ، قرب الهى خوف را در نزد حقتعالى ندارند ؛ پس آيات خوف از رجاء مقرّبتر به ارسال رسل وانزال كتب بوده ودر نهايت ملك يوم الدين كه دلالت بر خوف وطاعت بيشترى را دارد ، مرجّح از مالك است .
3 - قيامت بر دوگونهء كبرى وصغرى بوده وكبراى آن عبارت از ظهور غلبهء أحديّت جمعيّه بر كثرات تفصيلي است ؛ در صورتيكه قيامت صغرى عبارت از اتّصال بحضرت اسم لا هو الّا هو ، در انتهاى سير سالك وسفر إلى اللّه اوست ؛ كه بفناء از فناء وانسلاخ