بالمآل بخطايى ناخواسته گرفتار گرديده وملتفت اين حقيقت نشدهاند كه حضرت جبرائيل در مرتبهء تنزيل قرآن ودر طىّ مدّت بيست وسه سال آنرا بر قلب پيامبر أكرم ( ص ) نازل كرده ولذا هر آية وكريمهاى در موردى خاصّ ومرتبهاى از لزوم ونزول تنزيل يافته وبديهي است كه اينگونه از تنزيل با مفادّ ومضمون :
« إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ »
سازگار نيست ، كه حضرت حقّ بصراحتى هرچه تمامتر وبا تأكيد حرف « انّا » با توجّه به « ضمير نا پس از أنزل » مرتبهء جمعى خود را فاعل فعل انزال معرّفى كرده ونه مرتبهء فرقى يا واسطهء امين خود ، يا جبرائيل را ؛ بنابراين ، بايد در كريمهء مباركه :
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
نيز كه در مرتبهء انزال دفعي وجمعى بر حقيقت أخفاى محمّدى نازل آمده ، يا اسم مالك نزول يافته باشد ويا ملك وچون ايندو كلمه در مواردى از آيات قرآن وكلام الهى وكتاب اللّه نيز نازل گرديده است ؛ لزوما بايستى با غور وتحقيق وفحص برهاني وعقلي در آيات مزبور بصحّت واصالت انزالى وجمعى يكى از دو اسم مزبور دست يافت ودر نهايت بدين اختلاف خاتمه داد ؛ زيرا حتّى بسيارى از محقّقان بزرگ نيز بگاه اقامهء صلاة در جمع ايندو « ملك ومالك » برحسب احتياط كوشيدهاند ، واين نويسنده در مقام تحقيق در مباحث آتى الذّكر خواهد كوشيد تا با مباني عقلي وبا استشهاد از آيات كريمهء ديگر ، بيكى از ايندو اسم قائل گردد وبديهي است كه در اين تحقيق دقيق از آوردن نظريّات أهل كشف ومعرفت وعلوم تفسير غفلت نخواهد كرد .
امّا نكتهء شايستهء تذكّر اينستكه قرآن بر وجه جمعى واجمالي ودفعي ، در ليلة القدر بحقيقت وجود رسول أكرم ( ص ) نازل گرديده است ؛ ودر چنين مرتبه ومقامي نميتوان معتقد گرديد كه در آيهء
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ،
با ملاحظه واعتبار جمعى ، يكبار با اسم مالك وبار ديگر باسم ملك بر حقيقت أخفايى وجود نازنين پيامبر ( ص ) نزول يابد ؛ زيرا در اين مرتبه ، مقام تفصيل وفرق نبوده وقطعا بايد يا باسم مالك ويا ملك نازل شود ؛ مگر اينكه دليلي قطعي در دست باشد كه اين كريمه ، يكبار در مرتبهء جمع وانزال بيكى از دو اسم مزبور نازل گرديده ودر مرتبهء فرق وتفصيل كه همان تنزيل است ، با اسمى غير از مرتبهء جمعى يا إنزال بر آنحضرت ( ص ) نزول يافته باشد ، وبهمين ملاحظه طبق برخى از أحاديث مرويّه ، حضرت رسول اين كريمه را در مواقع اقامهء صلاة ، يكبار با اسم مالك وبار ديگر باسم ملك قرائت وتلفّظ كرده باشد ؛ وبا قبول اين معنى ؛ اوّلا اختلاف طولى دو مرتبهء جمع وفرق وانزال وتنزيل واجمال وتفصيل از ميان برداشته شده وهردو