تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 720

مساهمون:

ص٧٢٠
شناخت حقيقت حقّه يك شيئى عاجز باشد ، چگونه ميتواند در أحديّت حضرت حقّ وتجرّد مطلقهء أو معرفتي در كمال تجرّد واطلاق حاصل كند ؟ ، زيرا بين مقيّد ومطلق وحتّى مطلق عن الإطلاق والتّقييد مناسبت وسنخيّتى برقرار نيست ؛ پس تسميهء حقّ باسمي كه دلالت مطابقي با أو داشته باشد ، متعذّر بوده وچون كنه ذات حقّ در حدّ شناخت آدميان نيست ؛ بنابراين ، حقّ حمد أو را نيز بدانگونه كه شايد نميتوان ادا كرد ، وحمد وثناء كلّ مخلوقات ، برحسب مرتبهء وجودي خود بوده واز جهاتى گوناگون ناقص ونارسا واجمالي ميباشد ؛ وبهمين مناسبت رسول معظّم الهى ، حضرت خاتم النّبيين ( ص ) در دعاء خود فرمود : « اللّهم إنّى أسألك بكلّ اسم سمّيت به نفسك ، أو أنزلته في كتابك ، أو علّمته أحدا من عبادك ، أو استأثرت به في علم غيبك » پس بجز حضرت باريتعالى كسى از أسماء أو آگاه نيست ؛ مگر آنچه در قرآن حكيم نازل است ويا بيكى از بندگان كامل خود تعليم نموده ويا از أسماء مستأثره در علم غيب واز مكنونات مخزونهء الهى باشد ، كه هركسى را بحقيقت آنها آگاهى نيست ؛ وبدين ملاحظه كه معرفت انساني كامل نمىباشد ، حمد أو هم ناقص است وحضرت حقّ بظهور واقتضاء اسم جبّار ، بجبران نقص حمد وثناء كلّ ممكنات پرداخته ودر مقام أداء حمد استحقاقى خود برمىآيد . امّا حمد استحقاقى حضرت حقتعالى بر ذات خود ، عبارت از تجلّى وظهور غيب ذات أو از أحديّت بواحديّت وپيدائى أسماء وصفات اوست ؛ واين تجلّى ذات عين حمد أو بر ذات خود بوده ودر حقيقت اين ظهور براي اظهار صفات جمالى وكمالى حقّ است وچنانكه در تعريف حمد گفته آمد ؛ حمد عين اظهار همين صفات بوده ودر نتيجة حمد حضرت باريتعالى بر ذات خود ، عين تجلّى وظهور ذات أو بر ذات خودش ميباشد ، كه بقول حكيم نحرير وفيلسوف وفقيه بارع مرحوم آية اللّه عصّار تهرانى ؛ خداوند در قرآن حكيم بدين حمد ذاتي اشاره نموده وفرمايد :
« إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ »
ونيز محمّد بن أحمد انصارى قرطبى در كتاب « الجامع لأحكام القرآن » « 1 » گويد : برخى گفته‌اند كه خداوند نفس را در أزل حمد گفت ؛ زيرا ميدانست كه بندگانش هرگز ثناء وحمد نعمت بىنهايت أو را نتوانند گزارد وعجز آنان در مورد اظهار حمد وقيام واجب به ثناء أو بر خداوند معلوم است ، وبهمين دليل حضرت حقتعالى از جانب آنان بأداء
هامش
( 1 ) - الجزء الأوّل ، الطّبعة الثّالثة ، دار الكتب المصريّة ، 1378 ه .