تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 717

مساهمون:

ص٧١٧
« حمدا يعلو على حكم الحضرتين الالهيّة والكونيّة ، وما اختصّ بهما من اسم ووصف وعين » والبتّه غير از حمد ، اين شأن در جميع أمور جارى بوده وعاقبت هر حمد وثنائى راجع بحقّ است ، ولذا حمد نيز صفت ونسبتي از نسبتهاى اوست كه جز باعتبار تسميه مغايرتى بأهم ندارند ؛ وحامد از همين اعتبار ووجه حمدگزارى خود ، همان حمد ومحمود بوده ودر مسئله حمد الحمد مورد توجّه وتحقيق قرار گرفت . ديگر اينكه هيچ ثنا وحمدى از هيچ حامد وثناءخوانى صادر نخواهد شد ، مگر بمعرفت شخص مورد ثنا وحمد وشكر ، وثناء وحمد در حقيقت تعريف محمود ومثنى عليه بوده وتعريف نيز بدون معرفت معرّف - بصيغهء اسم مفعول - صحيح نيست ، والبتّه اين معنى در تعريف ذاتي معتبر نبوده وذاتيّات أموري وجداني وواضحند ومعرّفى نميخواهند . حمد از وجه ديگر ، بحمد محمود بر نفس خود وبحمد غير بدو منقسم بوده وبايد دانستكه اگر محمود نفس خود را حمد كند ويا ديگرى را مورد حمد قرار دهد ، بر سه گونه ميباشد : يا خود را بصفت فعل حمد ميكند ويا بصفت تنزيه از ممكنات ويا بصفتي ثبوتي وجمالى قائم بمحمود ، بطوريكه مستحسن ، حامد واقع شده ومحمود را از اين حيث ثناء خواند ؛ ويا اينكه محمود را از حيث ظهور اين سه صفت مورد ثناء قرار ميدهد ؛ وبهروجه بايد در بين حامد ومحمود مناسبتى ثابت باشد ، كه مورد پسند حامد بوده ومحمود را بداشتن آن صفت حمد گويد ، وآشكار است كه چنين صفتي از صفات فعل ميباشد ، وخالى از نوعي انفعال نخواهد بود ؛ وامّا حمد الحمد از كلّ اقسام آن بذات خود سارى وظاهر است ؛ وبالأخره بايد متوجّه اين معنى بود كه حمد بر دو قسم است : يكى آن حمدى كه محمود بر آن ميباشد وديگر حمديكه أخصّ از حمد محمود بوده وآن عبارتست از اظهار حمد به نعمت واحسان محمود بر حامد كه به شكرگزارى ناميده شده ؛ وتعيين كلمات وصور وصفات وأحوال وكيفيّات ظاهر ومعقول ، از حيث دلالت آنها بر آنچه مذكور آمد ، لا يتناهى بوده وديگر براي حمد وحامد ومحمود ، نوعي ديگر خارج از أصول مذكور نخواهد بود ؛ وبالمآل هرچه بجناب الهى بزبان حمد وثناء منسوب است ؛ يا مفيد امرى ثبوتي بوده ويا سلبى ميباشد ، وامر سلبى راجع به تسبيح واثباتى يا ثبوتي مندرج در حمد است ودر هر مرتبه از مراتب حمد ؛ حامد در حال حمد حاضر بوده ونتيجة وجزاء از جهت حقّ براي حامد نيز برحسب مرتبهء وى ميباشد وكسيكه بدون تقيّد بمرتبه يا صفت يا موجب تعييني با حمد الحمد وسرّ جمعيّت
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 717 | غلامحسين رضانژاد