تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 722

مساهمون:

ص٧٢٢
بحمد تفصيلي ، مادح وحامد وشاكر ومسبّح ذات حقّند واين حمد وثناء دائمي ، مقوّم ومبقى وجود وكمالات آنهاست ، بطوريكه آنى غفلت از اين وظيفهء ذاتي ووجودي ، موجب انعدام آنها بوده وچون انعدام بمعناى نيستى محض ودر مقابل هستى صرف ، حقيقتي ندارد ؛ ولذا نه هيچ موجودى پس از تحقّق وجودي ، به نيستى محض ميگرايد ونه از تغيير مراتب خود ، در هستى باز مىايستد وبا استكمال دائمي در سير صعودى ؛ لمحه‌اى از حمد وحتّى استغراق در آن غافل نخواهد بود ، وهستى حامد بحمد محمود أزلي وأبدى مرتبط ووابسته ميباشد . بارى ، مراد از حمد تفصيلي كلّ ممكنات وموجودات امرى وخلقي مورد نظر اين نويسنده ؛ حمد فردفرد آنهاست كه برويهم حمدى مفصّل است ؛ نه اينكه حمد حقيقي تفصيلي باشد ؛ زيرا حقّ حمدى بدين توصيف را هيچ موجود امرى وخلقي وحتّى جميع ممكنات أداء نتوانند نمود ، وكسى يا همهء مخلوقات را چيزى غير از عجز در حمد حقيقي نصيب نيست ؛ بنابراين ، اگر سخنى از حمد جميع موجودات كائنه بوصف تفصيلي رفته است ، مراد از آن ، حمد در مقابل اجمالي فردى وجامع كلّ آنها ميباشد ونه حقّ حمد تفصيلي كه جز خداوند متعال ، جميع مخلوق نيز از أداء آن عاجزند ؛ زيرا حمد هر مخلوقى مانند وجود وكمالات وأوصاف أو متناهي است ؛ وچنين حمدى براي محمود نامتناهى كفايت نخواهد كرد ، وبدين ملاحظه ثناء وحمد هر انساني كه كاملترين موجودات است اجمالي بوده ومجموعهء اين محامد نيز در مقام أداء حقّ حمد ، عبارت از جمع مجملات بوده واز حيث بيشمار بودن تعداد آنها بحقيقت حمد تفصيلي حقّ موصوف نخواهد گرديد ؛ اضافه‌تر اينكه كلّ ممكنات در قبال ذات حضرت حقتعالى ناتمام وناقصند ومجموعهء محامد ناقصان وناتمامان نيز ناقص وأبتر بوده وبتعبيرى عقلانى ؛ كلّ مخلوقات عالم يا جواهرند ويا أعراض ، ويا نفوس وعقول ، اعمّ از جزئي وكلّى ؛ وبهروجه حمد موجود جوهرين ، جوهر بوده وحمد عرضى هم عرض ونفسي وعقلي نيز نفساني وعقلانى است ؛ وذات حقتعالى از جميع اين موارد وأوصاف مبرّى ومنزّه ميباشد ؛ پس چه حمد فردبفرد ممكنات را اجمالي بدانيم وچه مجموعهء محامد آنان را از مصاديق تفصيلي محسوب داريم ؛ هيچيك از اجمال وتفصيل امكاني ، در مقابل حمد ذات حقتعالى بر ذات خود قابل قياس نبوده وچون محمود حقّانى در معرفت وشناخت حامدان نمىگنجد ؛ پس اظهار حمد وثناء آنان نيز همانند معرفت آنها
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى — صفحة 722 | غلامحسين رضانژاد