بَيْنَهُمَا »
وبنابراين قول ، اشتقاق عالمين از علامت است ؛ يعنى نشان پروردگارى خداوند ، در جميع مخلوقات آسمانى وزمينى وبين ايندو پيدا ميباشد ؛ ليكن أبو عبيده وفرّاء وأخفش گويند كه اشتقاق عالمين از علم است ونه علامت ؛ يعنى ملائكة وجنّ وإنس ، خردمند وعالمند ؛ وسعيد جبير گفته است كه مراد از عالمين جنّ وإنس ميباشد كه حضرت رسول أكرم ( ص ) بعنوان رسالت از جانب خداوند متعال برايشان مبعوث كرديد ؛ چنانكه فرمايد :
« لِيَكُونَ لِلْعالَمِينَ نَذِيراً »
ونيز در كريمهء ديگر نازل است :
« رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
وأبو العالية گفته است كه جنّ ، عالمي جدا از انس وانس نيز عالمي بيرون از جنّ ميباشد وغير از ايندو هجده هزار عالم ديگر وجود دارد . بهروجه ربّ العالمين شامل جميع ما سوى اللّه بوده واز أعلى مرتبهء غيب وشهود ، تا پستترين درجهء وجود كه هيولاى صرفه باشد ، در تحت تربيت ربّ العالمين واقع بوده وعامل حركت هيولى بسوى صورت وتشكيل جسم وپرورش جماد براي معدن شدن ومحرّك معدن در سير استكمالى در جهت نيل بقوّهء تنميه ويافتن صورت نباتى وتربيت نبات در تكامل بجنس حيواني اعمّ از بحرى وزمينى وهوايى وعامل حركت از حيواني بدرجات پست ومتوسّط وعالي انساني واز مراتب انساني بأفضل درجات قرب رحماني والهى همين تربيت خداوندى است كه در تحت حكومت وسلطنت مطلقهء ربّ العالمين قرار داشته وهيچچيز از شمول ربوبيّت حقّ در جميع مراتب ودرجات عالي ودانى وأعلى وأدناى وجود بيرون نيست ، وبهمين دليل مشى استكمالى هر موجود ومخلوقى از دايرهء تربيت حضرت ربّ العالمين خارج نبوده واقتضاى مربّى اينچنينى از هر حيث وجهت ، هم ثابت بودن أو را ميطلبد وهم جاعل ومالك وسيّد وصاحب وفاطر وولىّ وحافظ ومبلّغ بكمال وسلطنت وحكم واصلاح ومتمّم ومبقى ومقوّم بودن ربّ را بهمراه دارد ؛ زيرا ربّى كه مالك مربّاى خود نبوده وسرور وصاحب وولىّ نعمت ومسلّط ومصلح وتمامكنندهء كمال ومقوّم ذات ووجود أو نباشد ؛ بديهي است كه تربيت أو أبتر وناتمام وناقص بوده ونميتواند افراد مورد تربيت خود را بدرجات عالي ومراتب نهايى استكمال برساند . بنابراين ، اگر
رَبِّ الْعالَمِينَ
داراى معاني مزبور نباشد ، هرگز در تربيت مربّاى خود توفيق نيافته ونميتواند بر وجه أكمل وأتمّ بپرورش مخلوق نائل آيد وجميع كرائم الهى وآيات قرآني بجزء جزء موارد مزبور حكايت واضح وصريح داشته ومؤيّد اين معنى ميباشد ؛ وما برعايت اختصار به آيات ياد شده استناد نكرده وآنرا در موقع مقتضى وبجاى خود مورد تحقيق قرار خواهيم داد .