ربّة گونهاى از نبات است كه سبزى آن تا زمستان نيز باقي است ، ويقال الرّبه أي الدّار الضّخمه ، والرّبه ، الجماعة الكثيرة « عشرة آلاف » ومربّ ، يعنى زمين پر ربّه يا نبات ؛ ومربّ ، مكان ومحلّ أقامت را گويند ، والرّبى بمعناى احسان ونعمت وگرهء محكم ورباب بضمّ راء بمعنى نادر ، ورباب بفتح راء ، أبر سفيد است ، وبضمّ راء يعنى آلت موسيقى داراى تار ونوازندهء آنرا رباني نامند ، ومشتقّات كلمهء ربّ بمعانى ديگر نيز بكار رفته است كه تحقيق در آنرا بمحقّقان ديگر ودر كاربردهايى أدبي واگذار ميكنيم وبيش از اين در تفسير ربّ العالمين ضرورت ولزومى ندارد .
پس ربّ بمعنى مالك ، از اين حيث است كه : « كلّ من ملك شيئا فهو ربّه » وبمعناى سيّد نيز در كريمهء :
« ارْجِعْ إِلى رَبِّكَ »
در سورهء يوسف آمده ، يعنى بسيّد خود كه مليك تست رجوع كن ؛ وربّ در اين عبارت : « ولئن يربّنى رجل من قريش ، أحبّ الىّ أن يربّنى رجل من هوازن » مراد گوينده تمليك وتصرّف در اوست ؛ وآنگاه كه الف ولامي در ابتداى ربّ نباشد ؛ بكار بردن آن براي مخلوق بدون اشكال است ؛ واينكه در پيش گفته آمد ربّيون مخفّف ربّانيون است ، در كتاب اللّه بهردو كلمه در سورهء آل عمران :
« وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ »
و
يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هادُوا ، وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبارُ
در سورهء مائده ، اشاره شده وبا توجّه بدانها معلوم ميشود كه ربّيّون خدادوستان را گويند ، وربانيّون علمايى را مىناميدند كه بحفظ تورات پرداخته واز حيث مرتبه برتر از أحبار بودند . سپس بايد دانست كه ربّ بمعناى خالق كلّ مخلوق وروزىرسان بدانهاست وخداوند تعالى تحت حكومت وظهور اسم ربّ بهرچه در قدرت خود ميباشد عمل كرده وبا تدبيري الهى وبمصلحتى درخور مخلوق از جماد تا أعلى مرتبهء وجود حكم مىنمايد وهيچچيز جز به امر أو مورد تصرّف وتغيير قرار نگرفته واقتضاء ربّ كه بمعناى تربيت كلّى أشياء ورساندن آنها بكمال مقدّر خود ميباشد ، همين است كه جزء بجزء ودرجه بدرجه بسوى خداوند وآنهم با حركت استكمالى سير كند واز ضعف ونقصان ، بشدّت وكمال گرايد ؛ ولذا ربّ بدين معنى جز بحضرت حقّ بهيچكس يا مخلوقى قابل اطلاق نبوده ولذا در معناى آن بچندين وجه مختلف نظر دادهاند : 1 - ربّ غنم أو إبل أو بيت وبمعناى مالك است ، چنانكه گويند :
« ربّ الدّار أي مالكها » 2 - ربّ بمعناى مولى وسيّد ؛ چنانكه كريمهء :
« أَمَّا أَحَدُكُما ، فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْراً »
كه ربّ در اين آية همان مولى وسيّد است 3 - ربّ بمعناى مدبّر ومعلّم
و