في الجملة ، چون هر محقّقى را نميتوان واجد شرايط معنوي وآنهم در حدّى دانست كه خداوند تعالى بطور مستقيم خير كثير يا اعطاء حكمت يماني را در قلب ونفس أو قرار دهد ؛ ناگزير ، چنين شخصي بايد از طريق اكتساب اين علم ، وانتخاب استادى والا وشامخ ، وصرف مقدارى بسيار از عمر خود ، آنهم از دوران جوانى ، بفراگرفتن مباني وأصول وتحقيق در مباحث وفروع آن بپردازد ، تا بتواند در ألفاظ وجملات كرائم قرآني ، در الهيّات بمعنى أخصّ تحقيق كرده ودر حدّ طاقت بشرى وكمال عقلي خود ، بمراتبى از حقيقت آن نائل آيد ؛ وما براي نمونه به برخى از مباحث عقلي وحكمي در پيرامون اين بخش والبتّه آنهم بنحو اختصار وايجاز ، بفحص وبررسى پرداخته ودر مقدّمات حكمي وأصولي آن ، بژرفنگرى وباريكبينى مبادرت مىكنيم ، تا به نتايج مورد نظر دست يابيم .
حقيقت اينستكه در هر مورد كه سخن بكنه ذات وصفات وأسماء حقتعالى ختم ميشود ؛ لزوما وبفحوى ومنطوق خبر : « ولا تتفكّروا في ذات اللّه بل تفكّروا في آلائه » نبايد به انديشه وتفكّر در ذات خداوندى پرداخت ؛ بلكه بايد از راه تفكّر در آلاء ونعماء أو ، بوجود وذات منعم وأسماء وصفاتش رسيد ؛ ولذا در اين مبحث ، ما جز بمفاهيم - ونه حقيقت ذات وصفات - قادر بتحقيقى حقّانى نميباشيم وهمين مقدار هم كافى است ؛ زيرا زائد بر آن از عهدهء ممكنات هم بيرون بوده واين معنى ونظر مورد تأييد آيات قرآني وأحاديث واخبار ائمّه معصومين است ولذا از حضرت صادق - عليه التّحيّة والثّناء من الصّامت والنّاطق - روايت شده : « كلّما ميّز تموه بأوهامكم بأدقّ معانيه ، فهو مخلوقكم فردّوه إليكم » بنابراين ، با اينكه نميتوان بكنه ذات حقتعالى رسيد ، در عين حال هرگز نبايد به انكار أو مبادرت كرد ، كه در كريمهء نازله فرمايد :
« أَ فِي اللَّهِ شَكٌّ ، فاطِرِ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ »
وچون يكى از صفات عاليهء ذات حقّ ، ظهور بوده واسم ظاهر دالّ بر آنست ؛ حضرت حسين بن علي - عليهما السّلام - در اين معنى فرمايد : « متى غبت حتّى تحتاج إلى الدّليل » وبقول شاعر عارف فروغى بسطامى :
كي رفتهاى ز دل ، كه تمنّى كنم ترا * پنهان نگشتهاى تو كه پيدا كنم ترا
با صد هزار جلوه ، برون آمدى ، كه من * با صد هزار ديده ، تماشا كنم ترا
بارى ، اگر در اين بخش ، سخن از تحقيق در ذات ووجود حضرت حقتعالى ميرود ؛ نه بمعنى اكتناه در وجود اوست ؛ بلكه از نظر موازين حكمت الهى وتحقيق مفهومي در